Lavameel of lavagruis? Het verschil met basaltmeel en steenmeel

In het kort

• Steenmeel is de verzamelnaam voor fijngemalen gesteente; lavameel en basaltmeel zijn steenmeel van vulkanisch gesteente.
• Lavagruis is gemalen lavasteen met een grove, poreuze korrel en werkt trager dan meel.
• Ons lavameel is fijngemalen diabas, met dezelfde samenstelling als basalt.
• Kijk bij het kiezen naar het gesteente, de analyse en de korrel, minder naar de naam.

Lavameel of lavagruis? Wie een bodemverbeteraar zoekt, komt ook basaltmeel, steenmeel, gesteentemeel, oergesteentemeel en lavazand tegen. Soms is het hetzelfde product onder een andere naam. Soms is het iets heel anders. In dit artikel lees je wat elke naam betekent, waarin de producten echt verschillen en waar je op let als je kiest.

Kort gezegd: steenmeel is de verzamelnaam voor fijngemalen gesteente. Lavameel en basaltmeel zijn steenmeel van vulkanisch gesteente en lijken vaak sterk op elkaar. Lavagruis is grof gemalen lavasteen met een poreuze korrel. Het grootste verschil zit in de korrel: fijn meel verweert sneller en geeft zijn mineralen eerder af, grof gruis werkt trager.

Steenmeel: de verzamelnaam

Steenmeel, ook gesteentemeel genoemd, is fijngemalen gesteente dat je over de grond strooit om de bodem te verbeteren. Onderzoekers van de KU Leuven en hun partners noemen het een verzamelnaam voor fijngemalen vulkanisch of metamorf gesteente, zoals basalt, fonoliet of foidiet. Zulk gesteente zit vol mineralen die langzaam verweren. Daarbij wordt zuur verbruikt en komen calcium, magnesium en kalium geleidelijk vrij. In de biologische landbouw wordt steenmeel al meer dan 100 jaar gebruikt, en voor natuurherstel op zure zandgrond al meer dan 10 jaar.

Onder dezelfde naam vind je ook heel andere producten. Wikipedia noemt als soorten steenmeel onder meer basalt en fonoliet, zeoliet, kleimineralen en lavameel. Ook kalksteen levert steenmeel, vooral calciumrijk meel. Kalksteen is een sedimentair gesteente en geen vulkanisch gesteente: het is de kalk die je uit de landbouw kent. Steenmeel van vulkanisch gesteente bestaat juist vooral uit silicaten en bevat weinig of geen kalk in de vorm van carbonaat. Dat maakt een groot verschil in werking. Ook verder geeft elk gesteente het meel eigen eigenschappen. Volgens Wikipedia leveren basalt en fonoliet relatief veel spoor- en hoofdelementen, en verhogen zeolieten vooral het vermogen van de grond om onder meer kalium en ammonium vast te houden.

Steenmeel bevat geen stikstof. Het levert mineralen en sporenelementen, en het werkt via de bodem. Lavameel is daarom een bodemverbeteraar. Het is geen meststof.

Oergesteentemeel is nog een naam voor steenmeel. In Duitsland heet gemalen gesteente voor de tuin of de biologische landbouw in de handel vaak Urgesteinsmehl, schrijft de Duitse Wikipedia.

Lavameel en basaltmeel: gemalen vulkanisch gesteente

Maal je vulkanisch gesteente zoals basalt of lavasteen fijn, dan krijg je basaltmeel of lavameel. Wat er precies in zit, hangt af van het gesteente waar het meel van gemaakt is. De naam lavameel zegt dus vooral dat het om vulkanisch gesteente gaat. Welk gesteente precies, lees je in de productinformatie en de analyse.

Basalt is een zeer donker, fijnkorrelig gesteente. Het ontstaat meestal als lava aan het aardoppervlak stolt. Omdat de lava snel afkoelt, blijven de kristallen klein. Basalt bevat 45 tot 52% siliciumdioxide en 0 tot 5% alkali, gemeten als natrium- en kaliumoxide. Het bestaat vooral uit de mineralen plagioklaas en pyroxeen.

Ons lavameel is gemaakt van diabas. Diabas is een donker, hard vulkanisch gesteente. Het ontstaat als magma onder de grond afkoelt, in gangen en platen op geringe diepte. De kristallen zijn groter dan in basalt en kleiner dan in gabbro. Chemisch heeft diabas dezelfde samenstelling als basalt. Strikt genomen is diabas dus geen gestolde lava. Het is wel hetzelfde soort gesteente, en fijngemalen noemen we het lavameel.

Een typische analyse van ons lavameel geeft telkens meer dan: 40% siliciumdioxide, 12% aluminiumoxide, 8% calciumoxide, 5% ijzeroxide, 3,5% magnesiumoxide, 3% natriumoxide, 0,4% fosforpentoxide en 0,2% kaliumoxide. Daarnaast zitten er sporenelementen in. De getallen kunnen per partij iets verschillen. Hoe je zo'n analyse leest en vergelijkt, staat in de samenstelling van diabas.

Twee producten met een vergelijkbare naam kunnen toch verschillen. De KU Leuven testte in het lab vijf steenmelen uit de handel: twee soorten basalt, een fonoliet, een foidiet en een trachy-andesiet. De verweringssnelheid liep sterk uiteen. Kijk daarom verder dan de naam op de zak.

Lavagruis, lavazand en split: grover gebroken

Lavagruis is gemalen lavasteen met een grove, poreuze korrel. Velt, de vereniging voor ecologisch leven, koken en tuinieren, raadt het aan om klei- en leemgrond te verbeteren. Daar zorgt lavagruis samen met humus voor een kruimelige structuur. Velt adviseert om te beginnen met 1 tot 2 kg per m² en daarna jaarlijks 100 tot 200 gram per m² te strooien, het liefst samen met compost.

Grover gemalen lavasteen, met korrels tot 11 mm, heet volgens Wikipedia ook wel lavazand. Als bron van mineralen doet zo'n grove korrel minder. Volgens dezelfde bron heeft steenmeel voor een goede werking in de bodem een korrel van maximaal 0,1 mm nodig. Grover gemalen gesteente heet steengruis en werkt minder.

Diabas split is de grove vorm van ons lavameel: hetzelfde gesteente, grover gebroken, bijvoorbeeld 2/5 mm. Split stuift niet en geeft zijn mineralen langzamer af, over een langere tijd. Lavagruis en diabas split zijn allebei grof. Het gesteente verschilt wel: lavagruis is poreuze lavasteen, split is gebroken diabas, een hard gesteente. Waarvoor je split gebruikt en hoe het samen met meel werkt, lees je bij split of meel.

Waarom de korrel het grootste verschil maakt

Gesteente geeft zijn mineralen af doordat het verweert. Dat gebeurt aan het oppervlak van elke korrel. Hoe fijner je maalt, hoe meer oppervlak er per kilo is en hoe sneller het gaat. Een overzichtsstudie uit 2022 naar gesteentemeel in de landbouw zegt het zo: het reactieve oppervlak neemt toe naarmate de korrel kleiner wordt. Natuuronderzoekers uit Nederland en Vlaanderen vatten het kort samen: grover is langzamer, fijner is sneller.

Hoe groot dat verschil kan zijn, liet een Wageningse potproef met olivijn zien, een ander silicaatgesteente. Volgens de modelberekening kwam ongeveer 90% van de verwering van de deeltjes kleiner dan 20 micrometer. Het fijnste stof doet dus het meeste werk. Helemaal evenredig is het verband niet, schrijft de overzichtsstudie: verwering begint vooral op kleine onvolkomenheden in het kristal.

Zo zien de namen er naast elkaar uit:

Ook in het gebruik merk je het verschil

Fijn meel en grove korrels vragen elk een andere aanpak.

• Stof. Fijn meel kan wegwaaien. Strooi het op een windstille of rustige dag, liefst droog vlak voordat er regen komt. De bui spoelt het meel dan de grond in. Bevochtigd lavameel stuift minder en gaat per volle vracht. Split stuift niet.
• Strooien. Lavameel strooi je met een kunstmest- of kalkstrooier, los gestort met een schudstrooier of kalkstrooier, of via de drijfmest. In de tuin strooi je het met de hand en hark je het in.
• Mest, compost en stal. Fijn meel meng je door drijfmest (30 kg per ton) en door vaste mest en compost (100 kg per ton), of je strooit het in de ligboxen. Split gebruik je voor paden, erfverharding, drainagelagen en kweekbedden.
• Hoeveelheid. Voor moestuin en border rekent Lava-Meel met 100 tot 200 gram lavameel per m². Voor lavagruis noemt Velt een startdosis van 1 tot 2 kg per m². Dat is tien keer zoveel; bij lavagruis gaat het vooral om de structuur van de grond.
• Opslag. Houd een zak of bigbag met meel dicht tot je strooit, in een schuur, onder een afdak of onder een zeil. Een dichte zak houdt ook regenwater buiten. Split stuift niet; een dichte zak houdt het wel schoon.

Alle hoeveelheden voor grasland, akker, mest en stal staan in de dosering per toepassing.

Wat kies je?

De naam op de zak zegt weinig. Stel jezelf liever drie vragen.

Wat wil je bereiken? Wil je de bodem rustig aanvullen met mineralen, op grasland, akker of in de moestuin, dan past fijn meel zoals lavameel of basaltmeel. Zoek je een kruimelige structuur in klei- of leemgrond in de tuin, dan gebruikt Velt lavagruis samen met compost. Voor paden, drainage en kweekbedden past split. Wil je een te lage pH snel corrigeren, dan is kalk de snelle keus. Steenmeel neutraliseert volgens de KU Leuven 10 tot 50% van wat kalk doet, en het lost 100 tot 1000 keer trager op. Kalk en lavameel sluiten elkaar niet uit: volgens de productinformatie kun je lavameel ook samen met kalk of dierlijke mest gebruiken.

Wat zit erin? Vraag naar de analyse en vergelijk oxide met oxide. Let ook op calcium en carbonaat: meel van kalksteen is in feite kalk en werkt anders dan meel van vulkanisch gesteente.

Hoe fijn is het? Fijn meel komt sneller op gang. Grof gruis en split werken trager en langer. Wil je allebei, combineer dan meel en split: zo begin je snel en werkt het lang door.

Bij Lava-Meel kies je uit fijngemalen diabas lavameel in een emmer van 20 kg, in bigbags van 250, 500 en 1000 kg of los gestort per volle trailer van 25 ton, en diabas split voor paden en drainage. Bekijk alle verpakkingen en prijzen of ga meteen naar lavameel kopen. Wil je eerst meer weten over het gesteente, lees dan wat diabas lavameel is.

Bronnen

• R. Van Der Bauwhede e.a. (KU Leuven e.a.), Steenmeel als veelbelovende revitalisatiemaatregel voor verzuurde bossen, Bosrevue 124a (2026). bosplus.be
• Wikipedia, Steenmeel (2026). nl.wikipedia.org
• Wikipedia, Basalt (gesteente) (2026). nl.wikipedia.org)
• Wikipedia, Doleriet (2026). nl.wikipedia.org
• Wikipedia (Duitstalig), Steinmehl (2026). de.wikipedia.org
• Velt, Hoe verbeter je klei- of leemgrond? (2026). velt.nu
• P. Swoboda, T.F. Döring en M. Hamer, Remineralizing soils? The agricultural usage of silicate rock powders: A review, Science of the Total Environment (2022). remineralize.org
• R. van Diggelen e.a., Steenmeel en natuurherstel: een gelukkige relatie of een risicovolle combinatie? (2019). oud.natuurkennis.nl
• H.F.M. ten Berge e.a. (Wageningen UR), Olivine weathering in soil, and its effects on growth and nutrient uptake in ryegrass, PLoS ONE (2012). journals.plos.org