Potgrond zelf maken: recepten voor zaaigrond, verspeengrond en bakken

In het kort

• Zaaigrond houd je arm en luchtig: zaden hebben genoeg aan hun eigen voeding.
• Voor verspeengrond noemt Velt 25% rijpe, gezeefde compost op 75% potgrond.
• Zaai of plant niet in pure compost: zaaigrond hoort arm te zijn, en jonge planten zijn gevoelig voor het zout erin.
• Lavameel meng je het makkelijkst via de composthoop; een vaste dosering voor potgrond is er niet.

Potgrond zelf maken is handig als je eigen compost hebt, als je turf wilt vermijden of als je precies wilt weten wat er in je potten zit. Je hebt er weinig voor nodig: een paar emmers, een zeef en de juiste verhouding. In dit artikel vind je recepten voor zaaigrond, verspeengrond en grond voor grote bakken, van Velt, Garden Organic, Vlaco en de RHS. Je leest ook hoe je tuingrond schoon krijgt, welke fouten je voorkomt en wat lavameel in potgrond kan doen.

Potgrond zelf maken doe je door een luchtige basis, zoals kokosvezel, bladaarde of gezeefde tuingrond, te mengen met rijpe, gezeefde compost. Voor zaaigrond houd je het mengsel arm: Velt noemt 45% kokosvezel, 45% potgrond en 10% scherp zand. Voor verspeengrond mag het rijker zijn: 25% compost op 75% potgrond.

Zaaigrond, verspeengrond en potgrond: wat is het verschil?

Niet elke plant vraagt dezelfde grond:

• Zaaigrond is voor zaden. Die hebben genoeg aan hun eigen voeding om te kiemen. Ze doen het daarom goed in een arm mengsel dat water goed doorlaat, schrijft de Britse biologische tuinorganisatie Garden Organic. Ook Velt noemt zaaigrond arm aan voedingsstoffen.
• Stekgrond is voor stekken, die eerst wortels moeten maken. Garden Organic gebruikt daarvoor half scherp zand en half compost of kokosvezel.
• Verspeengrond is voor zaailingen die je verplant. Die is volgens Velt al rijker aan voedingsstoffen.
• Potgrond voor bakken en kuipen blijft lang staan. Compost geeft daar een extra waterreserve, zodat je minder vaak hoeft te gieten, en een traagwerkende bemesting, schrijft Vlaco, de Vlaamse compostorganisatie. Bakken met compost zijn ook iets zwaarder, waardoor ze minder snel omwaaien.

Vooral jonge planten zijn gevoelig voor zout, schrijft Vlaco. Vlaco raadt daarom af om in pure compost te planten, en zaaigrond hoort juist arm te zijn.

De bouwstenen van zelfgemaakte potgrond

Let op het verschil tussen gft-compost en groencompost. Gemiddelde gft-compost bevat volgens Vlaco 2,5 keer zoveel zout als groencompost, gemeten als geleidbaarheid: 2.500 tegen 1.000. In de gebruikstabel van Vlaco staat voor bloembakken en kuipplanten 20% groencompost; bij gft-compost staat er "niet". Kies voor potten, bloembakken en kuipen dus liever groencompost.

Bladaarde maak je zelf, schrijft Velt. Verzamel afgevallen blad op een vochtige dag, of maak droog blad nat. Doe het in een grote plastic zak met een paar gaatjes in de bodem en zet die in een hoek. Schud de zak ongeveer eens per maand en geef water als het te droog wordt. Na 2 jaar heb je een vervanger voor turf of kokosvezel. Je houdt ongeveer 20% over van wat je erin deed.

Recepten op een rij

Delen zijn volumedelen: een emmer, een schep of een bloempot vol. Zo rekent ook de RHS, de Britse tuinbouwvereniging.

Een voorbeeld: voor 10 liter zaaigrond volgens Velt meng je 4,5 liter kokosvezel, 4,5 liter biologische potgrond en 1 liter scherp zand. Voor 10 liter verspeengrond meng je 2,5 liter compost met 7,5 liter potgrond. Gebruik je gekochte potgrond als basis, kies dan volgens Velt potgrond zonder kunstmest en bij voorkeur zonder turf.

De recepten verschillen, omdat de organisaties van verschillende grondstoffen uitgaan. Voor grote bakken noemt Garden Organic bijvoorbeeld de helft compost, Vlaco een vijfde. Begin met het recept dat past bij wat je in huis hebt.

Zo meng je het, stap voor stap

• Laat je compost goed rijpen. Twijfel je, doe dan de tuinkerstest uit compost maken met steenmeel.
• Zeef compost, bladaarde en tuingrond. De RHS zeeft vochtige grond door een zeef van 5 mm.
• Gaat er tuingrond in je zaaigrond, dan kun je die verhitten. Onbehandelde grond kan onkruid, plagen en ziekten bevatten, schrijft de RHS. Leg de vochtige, gezeefde grond hoogstens 8 cm dik in een ovenschaal en verhit hem 10 minuten op 71 tot 79 °C. Volgens de RHS is dat thuis wel lastig.
• Meng alles in een kruiwagen of een grote emmer.
• Vul de potjes of bakjes. Druk zaaigrond licht aan en houd hem vochtig, adviseert Garden Organic.
• Schrijf je recept op. Dan weet je volgend jaar wat goed werkte.

Lavameel in potgrond en kweekbak

Onderzoek naar steenmeel in zaai- of potgrond voor de hobbytuin hebben we niet gevonden. Een vaste dosering voor potgrond geeft Lava-Meel daarom niet. Dit weten we wel:

• Velt noemt lavameel in het recept voor verspeengrond: vervang eventueel een derde van de compost door bentoniet, lavameel of basaltmeel. "Die voegen extra mineralen toe", schrijft Velt. In 10 liter verspeengrond zit 2,5 liter compost; een derde daarvan is ruim 0,8 liter meel.
• In een Chinese proef bevatte compost met ongeveer 4 procent steenmeel meer calcium, magnesium, ijzer, mangaan, zink en boor dan compost zonder. Er zaten ook meer oplosbare zouten in. In een aftreksel van die compost kiemden zaden even goed. Dat steenmeel was geen diabas.
• Zaaigrond hoort arm te zijn, en zaden hebben genoeg aan hun eigen voeding. Daar is lavameel dus niet nodig.
• De makkelijkste route loopt via de composthoop. Strooi lavameel laag voor laag door je compost, 1 kg op elke 10 kg compost, en gebruik die rijpe compost later in je verspeengrond of bakken.

Een kweekbak of moestuinbak vul je met tuingrond waar je compost door werkt, net als een moestuinbed. Bij aanplant in de moestuin noemt Vlaco 15 liter gft-compost of 20 liter groencompost per m². Voor lavameel behandel je een kweekbak als een klein bed: 100 tot 200 gram per m², door de bovenste laag gewerkt. Een bak van 1 bij 2 meter krijgt dus 200 tot 400 gram. Hoe de kweekbak in het tuinjaar past, lees je in een seizoen lang een vruchtbare moestuin.

Een emmer van 20 kg is genoeg voor 100 tot 200 m² bed of voor 200 kg compost. Heb je meer nodig, dan kun je lavameel kopen in bigbags. Om door de grond van een nieuwe kweekbak te werken, is er GFT-compost in een bigbag van 1 m³.

Vijf fouten die je voorkomt

• Planten in pure compost. Vlaco raadt dat af vanwege het zoutgehalte.
• Onrijpe compost gebruiken. Worden de kiemplantjes bij de tuinkerstest geel of bruin, dan is de compost nog te jong, schrijft Velt.
• Te rijke zaaigrond. Zaden kiemen in een arm mengsel dat water goed doorlaat.
• Onbehandelde tuingrond in zaaibakjes. Die kan onkruidzaad, plagen en ziekten bevatten, schrijft de RHS.
• Gft-compost in bloembakken en kuipen. Vlaco noemt daar groencompost.

Bronnen

• Velt, Alles wat je wil weten over potgrond (geraadpleegd 2026). velt.nu
• Velt, Hoe gebruik je compost? (geraadpleegd 2026). velt.nu
• Garden Organic, Peat-free growing (geraadpleegd 2026). gardenorganic.org.uk
• Royal Horticultural Society, John Innes potting compost (geraadpleegd 2026). rhs.org.uk
• Vlaco, Vlaco-compost brengt leven in uw tuin (2013). vlaco.be
• Vlaco, Gemiddelde samenstelling van Vlaco-compost (geraadpleegd 2026). vlaco.be
• J. Li, D.V. Mavrodi en Y. Dong, Effect of rock dust-amended compost on the soil properties, soil microbial activity, and fruit production in an apple orchard from the Jiangsu province of China, Archives of Agronomy and Soil Science (2020). remineralize.org
• P. Swoboda, T.F. Döring en M. Hamer, Remineralizing soils? The agricultural usage of silicate rock powders: A review, Science of the Total Environment 807 (2022). remineralize.org