Compost maken met steenmeel: verhouding, vocht en geduld

In het kort

• Meng ongeveer 1 deel groen materiaal, zoals maaisel en keukenresten, met 2 delen bruin, zoals blad, stro en takjes.
• Houd de hoop vochtig: bij de knijpproef komen er een paar druppels uit. Zet hem na een maand tot zes weken om.
• Na 6 tot 9 maanden is compost meestal rijp; met de tuinkerstest controleer je het.
• Lava-Meel rekent 1 kg lavameel op elke 10 kg compost, laag voor laag bij het opzetten.

Compost maken is geen ingewikkeld werk. Je zet tuin- en keukenresten op een hoop, en bacteriën, schimmels en wormen doen de rest. Toch blijft de ene hoop nat en koud, terwijl de andere na een paar maanden donkere, kruimelige compost geeft. Het verschil zit vooral in drie dingen: de verhouding tussen groen en bruin materiaal, het vocht en geduld. In dit artikel lees je hoe je een composthoop opzet, wat er wel en niet op mag, hoe je problemen oplost en hoe je steenmeel laag voor laag door de hoop mengt.

Voor goede compost meng je ongeveer 1 deel groen materiaal met 2 delen bruin materiaal. Maak een hoop van minstens 1 m³, houd hem vochtig en zet hem na ongeveer een maand om. Na 6 tot 9 maanden is de compost meestal rijp. Steenmeel strooi je laag voor laag mee: Lava-Meel rekent 1 kg op elke 10 kg compost.

Groen en bruin: de basis van je composthoop

Compost ontstaat als bacteriën, schimmels en bodemdiertjes, zoals wormen, plantenresten afbreken. Daarvoor hebben ze voedsel, vocht en lucht nodig, schrijft Vlaco, de Vlaamse compostorganisatie. Het voedsel bestaat uit twee soorten materiaal:

• Groen materiaal is vochtig en rijk aan stikstof, zoals maaisel, groente- en fruitresten, koffiedik en mest. Het levert vooral voedingsstoffen.
• Bruin materiaal is droger, luchtiger en rijk aan koolstof, zoals herfstblad, stro, dode stengels, fijne takjes, houtsnippers en karton. Het geeft de hoop structuur.

Vlaco noemt als richtsnoer 1/3 groen en 2/3 bruin. De RHS, de Britse tuinbouwvereniging, houdt 25 tot 50 procent groen aan. Achter die vuistregels zit de verhouding tussen koolstof en stikstof, de C/N-verhouding. Volgens Cornell University ligt het ideaal bij de start rond 30 op 1. Is er te veel stikstof, dan ontsnapt die als ammoniak en gaat de hoop stinken. Is er te weinig, dan blijft de hoop koel en verteert hij traag. Tijdens het composteren daalt de verhouding naar 10 tot 15 op 1.

Mest hoort dus bij het groene, stikstofrijke materiaal. Meng mest uit een kippenhok, paardenstal of alpacaweide met genoeg bruin materiaal, zoals stro of blad. Hoe je dat op het erf aanpakt, lees je in lavameel in mest en compost.

Stap voor stap een composthoop opzetten

• Kies een plek. Milieu Centraal noemt een plek onder een boom, half beschut tegen zon en regen. Zet de hoop niet onder een afdak en ook niet in een open veld. Houd minstens 5 meter afstand tot een sloot of ander oppervlaktewater.
• Maak de hoop groot genoeg. Volgens Velt is ongeveer 1 m³ het minimum: die massa composteert beter en sneller dan een paar emmers afval. Heb je weinig afval, gebruik dan een compostvat of werk samen met de buren.
• Meng groen en bruin, of leg ze in dunne lagen om en om. Zorg vooral voor veel verschillende materialen, adviseert Velt. Strooi over elke nieuwe laag wat lavameel; hoeveel lees je verderop.
• Maak het vochtig. Doe de knijpproef: knijp een handvol materiaal uit. Lopen er een paar druppels uit, dan is het vochtig genoeg. Cornell noemt 50 tot 60 procent vocht ideaal.
• Dek de hoop af. Velt raadt wanden en een dak aan om vocht en warmte binnen te houden. Bij veel regen spoelen voedingsstoffen uit, schrijft Milieu Centraal.
• Zet de hoop om. Velt doet dat na een maand of iets langer, Milieu Centraal ongeveer elke zes weken. Omzetten brengt lucht in de hoop. Is hij te droog, geef dan water.

Een actieve hoop warmt op. Volgens Vlaco kan de temperatuur oplopen tot 50 of 60 °C en meer. Lukt omzetten niet, dan gaat het composteren meestal vanzelf door als de mix goed is, schrijft de RHS. Het duurt dan wel langer.

Wat mag er wel en niet op de hoop?

Dit mag erop:

• groente- en fruitresten, koffiedik en eenjarig onkruid zonder zaad;
• maaisel, in dunne lagen en gemengd met bruin materiaal: veel gras in één keer maakt de hoop nat;
• herfstblad, stro, stengels van kruiden en vaste planten, fijne takjes en houtsnippers;
• karton en gescheurd papier: dat noemt de RHS, al zet Milieu Centraal papier bij wat er niet op hoort;
• mest, gemengd met stro of blad.

Dit hoort er niet op:

• gekookte etensresten: die zijn vaak zout en vet, en ze trekken muizen en ratten aan;
• jus, vloeibaar vet en plantaardige olie;
• houtas en behandelde aardappel- en citrusschillen, schrijft Velt;
• kattenbakkorrels, want die bestaan vaak uit gebakken klei of mineralen;
• theezakjes en koffiepads: die horen in de gft-bak, niet op je eigen composthoop;
• kalk: volgens Velt zet kalk de stikstof in je hoop om in ammoniak, en die vervliegt.

Steenmeel door de compost: hoeveel en waarom

Steenmeel bevat geen stikstof en geen organische stof. Het verandert dus niets aan de verhouding tussen groen en bruin. Wat het wel meebrengt, zijn mineralen. Lavameel is fijngemalen diabas, een vulkanisch gesteente. Het bevat meer dan 40% siliciumdioxide, meer dan 8% calciumoxide, meer dan 5% ijzeroxide en meer dan 3,5% magnesiumoxide, plus sporenelementen. Die mineralen gaan met de compost mee naar je bedden.

Lava-Meel rekent 1 kg lavameel op elke 10 kg compost, dus 100 kg per ton. Strooi het laag voor laag bij het opzetten, zodat het meel overal in de hoop komt. Zo reken je het uit:

• Weeg één keer een volle emmer of kruiwagen met het materiaal dat je opzet. Stel dat een kruiwagen 30 kg weegt: dan strooi je er 3 kg lavameel over.
• Een emmer van 20 kg (€ 34,99) is genoeg voor 200 kg compost.
• Stel dat je een compostbak van 1 m³ in een paar maanden vult met 300 kg tuin- en keukenafval. Dan heb je 30 kg lavameel nodig: twee emmers, met wat over voor de volgende hoop.
• Strooi bij weinig wind. Fijn meel waait makkelijk weg.

Velt noemt kleinere hoeveelheden: "enkele procenten" of "een paar handenvol per m³". In een Chinese proef ging er ongeveer 4 procent steenmeel door een mengsel van geitenmest en stro. De compost met steenmeel bevatte daar meer calcium, magnesium, ijzer, mangaan, zink en boor dan dezelfde compost zonder. Stikstof, fosfor en kalium veranderden niet. Er zaten wel meer oplosbare zouten in. In een aftreksel van die compost kiemden zaden even goed. Het steenmeel in die proef was een mengsel van gesteentemineralen uit een groeve, geen diabas.

Volgens de producent verteert compost met lavameel sneller en krijgen de micro-organismen betere omstandigheden. Of het composteren het steenmeel ook sneller laat verweren, is nog onduidelijk: het onderzoek is beperkt en lastig te vergelijken, schrijven Duitse onderzoekers in een overzichtsstudie uit 2022. Meer over het tempo waarin steenmeel verweert, lees je in hoe snel lavameel werkt.

Problemen oplossen

Wanneer is je compost klaar?

Na zes tot negen maanden heb je rijpe compost, schrijft Velt. De RHS noemt zes maanden tot twee jaar. In warm weer gaat het sneller, in de winter trager. Rijpe compost ruikt naar bosgrond en is kruimelig en egaal. Jonge compost is half verteerd, met herkenbare stukjes en compostwormen.

Twijfel je, doe dan de tuinkerstest van Velt. Zaai ongeveer 100 tuinkerszaadjes in een bakje compost en houd het een week vochtig. Kiemen alle zaadjes en zijn ze mooi groen, dan is de compost rijp. Worden de kiemplantjes geel of bruin, test dan later opnieuw.

Breng rijpe compost vooral oppervlakkig aan, adviseert Velt. Compost is een bodemverbeteraar, geen meststof, schrijft Vlaco. Plant niet in pure compost: Vlaco raadt dat af vanwege het zoutgehalte, en vooral jonge planten zijn daar gevoelig voor. Hoeveel compost je per bed gebruikt, lees je in moestuin bodem verbeteren.

Maak je zelf te weinig compost voor nieuwe bedden, dan is er GFT-compost in een bigbag van 1 m³ voor € 156,40. Voor een grote hoop of een mesthoop op het erf kun je lavameel kopen in bigbags van 250 tot 1.000 kg. Alles wordt franco geleverd in Nederland, binnen 1 tot 5 werkdagen.

Bronnen

• Vlaco, Composteerprincipes (geraadpleegd 2026). vlaco.be
• Vlaco, Wat is compost? (geraadpleegd 2026). vlaco.be
• Vlaco, Gemiddelde samenstelling van Vlaco-compost (geraadpleegd 2026). vlaco.be
• Velt, Stappenplan om zelf te leren composteren (geraadpleegd 2026). velt.nu
• Velt, Hoe gebruik je compost? (geraadpleegd 2026). velt.nu
• Velt, Hoe werken lavameel en basaltmeel? (geraadpleegd 2026). velt.nu
• Cornell Waste Management Institute, Compost Chemistry (geraadpleegd 2026). css.cornell.edu
• Cornell Waste Management Institute, Moisture Content (geraadpleegd 2026). css.cornell.edu
• Milieu Centraal, Zelf composteren (2026). milieucentraal.nl
• Royal Horticultural Society, Composting (geraadpleegd 2026). rhs.org.uk
• J. Li, D.V. Mavrodi en Y. Dong, Effect of rock dust-amended compost on the soil properties, soil microbial activity, and fruit production in an apple orchard from the Jiangsu province of China, Archives of Agronomy and Soil Science (2020). remineralize.org
• P. Swoboda, T.F. Döring en M. Hamer, Remineralizing soils? The agricultural usage of silicate rock powders: A review, Science of the Total Environment 807 (2022). remineralize.org