Regenwormen in je bodem: wat ze doen en hoe je er meer krijgt

In het kort

• Er zijn drie groepen regenwormen: strooiselbewoners, bodembewoners en pendelaars, die gangen tot meters diep graven.
• Wormen mengen de grond, maken gangen voor water en wortels en ruimen dode plantenresten op.
• Tel ze in het voorjaar of najaar: in een plag van 20 bij 20 cm horen in grasland minstens 4 wormen te zitten.
• Organisch materiaal, een bedekte bodem en weinig ploegen helpen; verdichting, droogte en zeer zure grond niet.

Wie in het voorjaar een spade in de grond zet, ziet ze vaak meteen: regenwormen. Bij de Bodemdierendagen van 2023 vonden deelnemers ze in 87 procent van de tuinen, vaker dan elk ander bodemdier. Regenwormen in de bodem mengen de grond, graven gangen voor lucht, water en wortels en trekken dode plantenresten naar beneden. In dit artikel lees je welke wormen er zijn, wat ze doen, hoeveel er normaal zijn, hoe je ze telt en wat je doet om er meer te krijgen.

Regenwormen zijn de grondwerkers van je bodem. Ze breken plantenresten af, mengen de bovenlaag en maken gangen waardoor water wegzakt en wortels dieper komen. Je krijgt er meer van met organisch materiaal zoals mulch, compost en vaste mest, met een bedekte bodem, met weinig spitten en ploegen en met grond die niet te zuur of te nat is.

Drie groepen regenwormen

In onze streken leven zo'n 25 soorten regenwormen, schrijft Velt. Ze vallen in drie groepen, elk met een eigen taak:

De grootste worm van Nederland is de pendelaar Lumbricus terrestris. Hij komt bij vochtig weer 's nachts boven en is bekend van de bladeren die hij half de grond in trekt. In een wormenbak gebruik je andere soorten: compostwormen zoals de tijgerworm (Eisenia fetida), schrijft de RHS, de Britse tuinbouwvereniging.

Wormen bestaan voor 65 tot 90 procent uit water en houden van vochtige grond. Ze zijn het actiefst bij 10 tot 20 °C, dus in het voorjaar en het najaar. Wordt de grond droog, dan kruipen ze dieper, gaan ze in rust of sterven ze, schrijft het Louis Bolk Instituut.

Wat regenwormen voor je grond doen

• Ze mengen de grond. Wormen zetten per jaar ongeveer 250 keer hun eigen gewicht om. Zo gaat de bovenste 20 cm grond gemiddeld eens per 5 tot 10 jaar door een worm heen. Kalk die je op grasland strooit, brengen ze zo ook dieper de bouwvoor in.
• Ze maken gangen. Daardoor komt er lucht in de grond en zakt regenwater beter weg, schrijft Velt. Pendelaars kunnen een verdichte laag onder de bouwvoor doorbreken, en wortels volgen vaak hun gangen naar beneden.
• Ze ruimen op. Na de inpoldering van Flevoland lag er op grasland zonder wormen 709 kg dood gras per hectare, tegen 37 kg op plekken met wormen.
• Ze maken voeding beschikbaar. In onderzoek in de Noordoostpolder was fosfaat in wormuitwerpselen 7 keer beter beschikbaar dan in de grond eromheen.
• Ze helpen het gewas. Een wereldwijde meta-analyse met onderzoekers van Wageningen University vond gemiddeld 25 procent meer oogst en 23 procent meer bovengrondse plantenmassa waar regenwormen leefden. Het effect was groter als er meer gewasresten in de grond kwamen, en verdween als er veel stikstof in de bodem zat.

Regenwormen werken samen met schimmels en ander bodemleven. Meer daarover lees je in bodemleven voeden.

Hoeveel wormen zijn normaal?

Het aantal verschilt sterk per grond en per gebruik. Het Louis Bolk Instituut zette metingen op melkveebedrijven op een rij:

Akkerland heeft meestal minder wormen dan grasland. Op zandleem in België telde de Universiteit Gent onder 36 jaar oud grasland 310 wormen per m², en onder 36 jaar oud bouwland 56. Als vuistregel noemt het Louis Bolk Instituut minstens 100 wormen per m² voor een positief effect in de graszode. In een uitgestoken plag van 20 bij 20 cm zijn dat minstens 4 wormen.

Ook in tuinen verschilt het. Bij een nationale wormentelling van de Rijksuniversiteit Groningen in april 2022 vonden 604 deelnemers samen 7.692 regenwormen, gemiddeld 11 per meting. De meeste wormen zaten in weilanden en moestuinen, daarna in akkers en gazons. In bloemperken, onder struiken en heggen en in bos en park waren het er minder.

Zo tel je regenwormen

• Kies een vochtige periode: april of mei, of oktober of november.
• Steek een plag van 20 bij 20 cm en 20 cm diep.
• Leg hem op een zeil of in een bak en zoek alle wormen eruit.
• Tel ze en vermenigvuldig het aantal met 25. Dan heb je het aantal per m².
• Steek op een perceel minstens 6 plaggen, want wormen zitten niet gelijk verdeeld.
• Pendelaars zitten vaak dieper dan 20 cm. Let daarom ook op hun sporen: hoopjes uitwerpselen bij de ingang van een gang en bladeren die half in de grond zijn getrokken.

Wil je meedoen aan onderzoek? Bij de Bodemdierendagen tellen duizenden mensen rond Dierendag de bodemdieren in hun tuin. Het NIOO-KNAW en Wageningen University organiseren dat onderzoek sinds 2015.

Wat wormen helpt en wat ze hindert

Dit helpt:

• Organisch materiaal. Vrijwel elke toediening van organisch materiaal geeft meer wormen, vooral meer jonge, schrijft het Louis Bolk Instituut. De onderzoekers van de wormentelling adviseren: laat blad en oogstresten liggen en gebruik compost of organische mest in plaats van kunstmest.
• Vaste mest. Die geeft meer wormen dan drijfmest. In Engels onderzoek nam het aantal pendelaars met 184 procent toe bij vaste mest.
• Een bedekte bodem. Onder een mulchlaag vind je veel regenwormen, schrijft Velt. Houd de bodem bedekt met veel verschillende planten.
• Klaver. Onder gras met klaver telden onderzoekers 610 wormen per m², onder gras zonder klaver 417, bij dezelfde hoeveelheid drijfmest.
• Bekalken van zure grond. Wormen reageren sterk op een hogere pH. In een proef op veen leefden na acht jaar 620 tot 740 wormen per m² op de bekalkte stukken, tegen 110 op het onbemeste stuk. Strooi kalk pas als een meting laat zien dat je grond te zuur is: lees hoe je de pH van je grond meet.

Dit hindert:

• Ploegen en frezen, vooral diep en met draaiende delen. Daarbij gaan wormen dood en hun gangen kapot.
• Verdichting. In een Noorse proef van negen jaar liep het aantal wormen terug. Verdichting door trekkerverkeer en verzuring waren volgens de onderzoekers de oorzaak. Hoe je dat herkent, lees je in bodemverdichting herkennen en aanpakken.
• Droogte. Wormen trekken dan dieper de grond in of gaan in rust.
• Veel kunstmeststikstof. Bij meer dan 200 kg kunstmeststikstof per hectare nemen de wormen volgens een literatuurstudie juist af, schrijft het Louis Bolk Instituut.
• Extreem zure of natte grond. Daar zijn regenwormen schaars, schrijft de RHS.

Steenmeel en regenwormen: wat weten we?

Regenwormen en steenmeel komen elkaar tegen in de grond. Dit is onderzocht:

• In een labproef van tien dagen aten regenwormen gemalen kaliumhoudend gesteente. Daarna kwamen er aluminium, ijzer en calcium uit vrij. Regenwormen kunnen de verwering van silicaatgesteente dus versnellen, concluderen de onderzoekers.
• In drie Zwitserse wijngaarden telden onderzoekers een maand na 20 ton basaltmeel per hectare gemiddeld 71 procent meer regenwormen. Waarschijnlijk kropen die vanuit de omgeving naar de bestrooide stukken, denken de onderzoekers. De meeste andere bodemeigenschappen veranderden na een maand en na een jaar niet.
• In onderzoek in verzuurde bossen kwamen er na steenmeel meer regenwormen, meer fijne wortels en meer schimmels die strooisel afbreken. Het ging om basalt en ander vulkanisch steenmeel op zeer zure grond. Lees daarover steenmeel in Nederlandse bossen.

Zet die getallen wel in verhouding. 20 ton per hectare is 2 kg per m²: tien tot twintig keer zoveel als de 100 tot 200 gram per m² die Lava-Meel voor moestuin en border aanhoudt. Proeven met diabas en regenwormen kennen we niet. Volgens de producent voedt lavameel het bodemleven. Of dat in jouw grond meer regenwormen geeft, is niet gemeten. De basis blijft organisch materiaal, een bedekte bodem en rust in de grond. Lavameel kun je daaraan toevoegen, bijvoorbeeld laag voor laag in je composthoop: zie compost maken met steenmeel. Wil je het proberen, dan kun je lavameel kopen vanaf een emmer van 20 kg.

Bronnen

• N. van Eekeren, E. Heeres en F. Smeding, Leven onder de graszode, hoofdstuk 12 Regenwormen, Louis Bolk Instituut (2003). nvlv.nl
• Velt, Nuttige tuinhulpjes in de bodem: regenworm (geraadpleegd 2026). velt.nu
• Velt, Bescherm de bodem van jouw moestuin door deze te bedekken (geraadpleegd 2026). velt.nu
• Velt, Doe nu mee met de tiende editie van de Bodemdierendagen (geraadpleegd 2026). velt.nu
• Rijksuniversiteit Groningen, Resultaten nationale wormentelling (2022). rug.nl
• Royal Horticultural Society, Earthworms (geraadpleegd 2026). rhs.org.uk
• J.W. van Groenigen, I.M. Lubbers, H.M.J. Vos, G.G. Brown, G.B. De Deyn en K.J. van Groenigen, Earthworms increase plant production: a meta-analysis, Scientific Reports 4 (2014). pmc.ncbi.nlm.nih.gov
• D. Liu, B. Lian, B. Wang en G. Jiang, Degradation of potassium rock by earthworms and responses of bacterial communities in its gut and surrounding substrates after being fed with mineral, PLoS One 6 (2011). journals.plos.org
• X. Dupla, R. Claustre, E. Bonvin, I. Graf, R.C. Le Bayon en S. Grand, Let the dust settle: Impact of enhanced rock weathering on soil biological, physical, and geochemical fertility, Science of the Total Environment 954 (2024). libra.unine.ch