Grasland bekalken of steenmeel: wat heeft je weiland nodig?

In het kort

• Bekalk grasland als de pH-CaCl2 onder 5,0 zakt (veen: onder pH-CaCl2 4,8) en breng hem terug naar pH-CaCl2 5,2 (veen: pH-CaCl2 5,0).
• Reken de gift uit met de kalkfactor: op zandgrond met 8% organische stof vraagt een stap van pH-CaCl2 4,8 naar pH-CaCl2 5,2 ongeveer 660 kg NW, zo'n 1.320 kg kalkmergel per hectare.
• Strooi kalk bij voorkeur in het najaar en houd minstens twee weken tussen dierlijke mest en kalk.
• Lavameel is geen vervanger van kalk: je strooit het ernaast als bodemverbeteraar, 1.000 kg per hectare per jaar.

Moet je je grasland bekalken, of kun je ook steenmeel strooien? Het zijn twee verschillende maatregelen. Kalk brengt de zuurgraad van je grond terug op peil. Steenmeel zoals lavameel is een bodemverbeteraar die langzaam mineralen afgeeft. In dit artikel lees je bij welke pH je grasland bekalkt, hoe je de kalkgift uitrekent, welke kalk je kiest en wanneer je strooit. Daarna zie je waar lavameel wel en niet past.

Bekalk grasland als de pH-CaCl2 onder 5,0 zakt, op veen onder pH-CaCl2 4,8. Breng hem terug naar pH-CaCl2 5,2, op veen naar pH-CaCl2 5,0. De gift reken je uit met de kalkfactor en de neutraliserende waarde van de kalk. Lavameel is geen vervanger van kalk. Het werkt hooguit langzaam op de zuurgraad en vult vooral mineralen aan.

Waarom grasland verzuurt

Grond onder gras wordt vanzelf zuurder. Het Handboek Melkveehouderij van Wageningen University & Research gaat ervan uit dat er uit de zodelaag gemiddeld 50 kg neutraliserende waarde (NW) per hectare per jaar wegspoelt. NW is de maat voor kalk: 1 kg NW werkt als 1 kg calciumoxide (CaO).

Daar komt de bemesting bij. Sommige meststoffen verzuren, andere werken ongeveer neutraal. Het handboek geeft het effect per 100 kg meststof op grasland:

Zo zakt de pH langzaam. Volgens hetzelfde handboek geeft zowel een te lage als een te hoge pH minder opbrengst. Meer kalk is dus niet altijd beter. Voor klaver luistert het nauwer: onder pH-CaCl2 5,0 is er kans dat klaver niet aanslaat. Wat klaver verder nodig heeft, lees je in grasmat en klaver. Hoe verzuring in de bodem werkt, staat in het probleem van bodemverzuring.

Kalk strooi je op grasland voor de pH. Een calciumadvies is er voor grasland niet: volgens het handboek is er op melkveebedrijven ruim calcium in de bodem, door bekalking en mest. Gras neemt meestal 60 tot 90 kg calcium per hectare op, en met dunne rundermest komt er al 80 tot 100 kg per hectare op het land.

Bij welke pH bekalk je grasland?

Begin met een grondmonster. Op grasland bemonster je de laag van 0 tot 10 cm. Het handboek raadt aan om één keer in de vier jaar grond te laten onderzoeken, met één monster per hoogstens 5 hectare. Hoe je de pH meet en wat de meetmethodes betekenen, lees je in pH van je grond meten.

Leg de uitslag daarna naast de streefwaarden uit het handboek:

Let op de meetmethode. Staat er pH-KCl op je uitslag, reken dan om met de formule uit het handboek: pH-CaCl2 = 0,9288 × pH-KCl + 0,5262. Een pH-KCl van 4,8 komt zo uit op pH-CaCl2 5,0. Leg een getal in KCl dus nooit direct naast een streefwaarde in CaCl2. Dat scheelt al gauw een tot twee tienden.

Hoeveel kalk? Zo reken je het uit

Hoeveel kalk je nodig hebt, hangt af van hoe ver de pH omhoog moet en van het organische-stofgehalte. Humusrijke grond vraagt meer kalk voor dezelfde stap. Daarvoor gebruik je de kalkfactor: het aantal kg NW per hectare dat 10 cm grond een tiende pH-CaCl2-eenheid hoger brengt. Voor zand, dalgrond en veen staat de kalkfactor in het handboek:

Voor klei en löss telt ook het lutumgehalte mee. Die kalkfactor rekent het lab of je adviseur voor je uit.

De gift reken je zo uit: kalkfactor × gewenste verhoging in tienden × laagdikte in decimeters. Op grasland reken je met de bemonsterde laag van 10 cm, dus 1 dm. Zo staat het ook in het rekenvoorbeeld van het achtergrondblad over bekalking van grasland.

Een voorbeeld. Een graslandperceel op zandgrond heeft 8% organische stof en pH-CaCl2 4,8. Het advies is bekalken tot pH-CaCl2 5,2: een verhoging van 4 tienden. De gift is dan 165 × 4 × 1 = 660 kg NW per hectare. Kalkmergel heeft een NW van ongeveer 50: 100 kg kalkmergel werkt als 50 kg CaO. Je strooit dan 660 / 0,50 = 1.320 kg kalkmergel per hectare. Met koolzure landbouwkalk (NW ongeveer 53) is dat ongeveer 1.245 kg.

Daarna houd je de pH op peil. Het handboek rekent voor onderhoud met die 50 kg NW per hectare per jaar en raadt aan om dat eens in de drie tot vier jaar aan te vullen. Na vier jaar is dat 200 kg NW: ongeveer 400 kg kalkmergel per hectare.

Grote giften verdeel je. Het achtergrondblad raadt aan om meer dan 2.000 kg NW in twee keer te strooien. Goed Bodembeheer houdt een lagere grens aan: niet meer dan 1.000 kg kalk met NW 50 per hectare per jaar.

Welke kalk kies je, en wanneer strooi je?

Kalksoorten verschillen in neutraliserende waarde, fijnheid en samenstelling, schrijft het achtergrondblad. Voor grasland gelden een paar extra aandachtspunten:

• Kies kalk met magnesium alleen als je grondonderzoek daarom vraagt. Volgens het handboek kan te veel magnesium nadelig zijn voor de bodemstructuur.
• Schuimaarde werkt snel, maar bevat ook stikstof en fosfaat. Die tellen mee voor je gebruiksnormen, staat in het achtergrondblad.
• Hoe fijner de kalk, hoe sneller hij werkt.
• Een slechte structuur los je niet zomaar op met extra kalk, schrijft het handboek.

Kalk strooien op grasland doe je bij voorkeur in het najaar, staat in het achtergrondblad, omdat kalk langzaam werkt. De grond moet wel berijdbaar zijn. Strooi kalk niet samen met dierlijke mest. Het achtergrondblad noemt bij herinzaai minstens twee weken tussen mest en kalk, om extra ammoniakverlies te voorkomen.

Ga je grasland opnieuw inzaaien, dan reken je de kalkgift volgens het handboek over de laag waarin je de kalk inwerkt. Neem het grondmonster dan van de laag die na het ploegen boven komt. Bij frezen strooi je de kalk vóór het frezen, bij ploegen ná het ploegen. Is er meer dan 4.000 kg NW nodig, dan kun je volgens het achtergrondblad een derde van de gift na het frezen in het zaaibed verwerken. Zaai je klaver in, dan raadt het handboek voor een goede begingroei aan het zaad te omhullen met kalk.

Steenmeel en lavameel: wat ze wel en niet doen

Steenmeel bevat ook calcium en magnesium. Die zitten vast in mineralen en komen pas vrij als het gesteente verweert. In labonderzoek van de KU Leuven met vijf andere soorten steenmeel bond steenmeel per kilo veel minder zuur dan kalk, en het loste veel trager op. Er zat geen diabas bij. Een veldproef op grasland laat hetzelfde beeld zien: op een Engels hooiland gaf 50 ton basaltmeel per hectare na een jaar maar een kleine pH-stijging in de bovenste 10 cm (Bell en anderen). Dat is vijftig keer de graslanddosering van Lava-Meel.

De neutraliserende waarde van ons lavameel is niet gemeten. Reken het dus niet mee in je kalkplan. De onderzoeken naar steenmeel en een overzicht van alle kalksoorten staan in zure grond verbeteren: kalk, lavameel of allebei?

Waar past lavameel dan wel? Lavameel is fijngemalen diabas, een vulkanisch gesteente met dezelfde samenstelling als basalt. Op grasland is het een bodemverbeteraar, geen meststof. Volgens de productinformatie bevat het meer dan 40% siliciumdioxide, meer dan 8% calciumoxide en meer dan 3,5% magnesiumoxide, plus sporenelementen. Het verweert langzaam en werkt daardoor jaren door. Volgens de producent voedt het het bodemleven, helpt de basische component de pH stabiel te houden en bevordert het klaver en andere vlinderbloemigen. Je kunt het samen met kalk gebruiken.

Voor grasland rekent Lava-Meel met 1.000 kg per hectare per jaar: één bigbag van 1000 kg per hectare. Strooi op een rustige dag, liefst vlak voor regen. Strooiers, kosten per perceel en het juiste weer staan in lavameel op grasland.

Stappenplan voor je weiland

• Laat elke vier jaar een grondmonster nemen van 0 tot 10 cm.
• Kijk naar de pH én naar de meetmethode. Reken pH-KCl om naar pH-CaCl2.
• Zit de pH-CaCl2 onder 5,0, of op veen onder pH-CaCl2 4,8? Reken de kalkgift uit met de kalkfactor en kies kalk op NW en magnesium.
• Strooi de kalk bij voorkeur in het najaar, met minstens twee weken tussen dierlijke mest en kalk. Boven 2.000 kg NW verdeel je de gift over twee keer.
• Zit de pH goed? Vul dan eens in de drie tot vier jaar het verlies aan: ongeveer 50 kg NW per hectare per jaar.
• Wil je de bodem daarnaast aanvullen met mineralen en sporenelementen, strooi dan elk jaar 1.000 kg lavameel per hectare. Je kunt lavameel kopen per bigbag of los gestort, franco geleverd in Nederland.

Bronnen

• Wageningen University & Research, Handboek Melkveehouderij 2023-2024, hoofdstuk 2 Bemesting (2023). backend.wur.nl
• Handreiking Grasbekleding, Achtergrondinformatie bij bekalking grasland (2023). handreikinggrasbekleding.nl
• Goed Bodembeheer, Maatregelen grasland (geraadpleegd 2026). goedbodembeheer.nl
• R. Van Der Bauwhede en anderen, Steenmeel als veelbelovende revitalisatiemaatregel voor verzuurde bossen, Bosrevue 124a (2026). bosplus.be
• D.S. Bell en anderen, Enhanced rock weathering in grassland: Impacts of basalt dust on hay meadow soil, forage, and floristic diversity, Science of the Total Environment 1038 (2026). ebi.ac.uk
• Lava-Meel, Diabas lavameel, bigbag 1000 kg: productinformatie en samenstelling (2026). lava-meel.nl