Heermoes in het weiland: herkennen en waarom hooi telt voor paarden

In het kort

• In de wei eten paarden weinig heermoes; het risico zit vooral in hooi.
• Een paard kan ziek worden als heermoes 20% of meer is van wat het aan droge stof eet.
• Voor koeien is lidrus het gevaar; je herkent het verschil aan de zijtakjes.
• Loop percelen na voor het maaien en werk aan afwatering en een dichte grasmat.

Staat er heermoes in je weiland of hooiland? Dan wil je vooral twee dingen weten. Is het gevaarlijk voor je dieren? En hoe krijg je minder heermoes in je grasland? Voor paarden zit het risico vooral in hooi, minder in de wei. Voor koeien is een andere paardenstaart belangrijker: lidrus. In dit artikel lees je hoe je heermoes en lidrus uit elkaar houdt, waarom hooi het verschil maakt en wat je in de wei kunt doen.

Kort gezegd: in de wei eten paarden weinig heermoes. De plant bevat veel silicaat en er staat genoeg ander gras. In hooi herkennen paarden giftige planten slecht. Volgens het landbouwministerie van Ontario kan een paard ziek worden als heermoes 20% of meer is van wat het aan droge stof eet. Houd heermoes dus uit het hooi.

Heermoes of lidrus? Zo herken je ze

In grasland kun je twee paardenstaarten tegenkomen die sterk op elkaar lijken: heermoes (Equisetum arvense) en lidrus (Equisetum palustre). Het verschil is belangrijk, want ze geven niet hetzelfde risico.

Heermoes maakt eerst aparte, bleekbruine sporenstengels, vroeg in het voorjaar en vóór de groene stengels. Bij lidrus komen beide soorten stengels vrijwel tegelijk en staat de sporenaar op de top van de stengel. De groene stengels van heermoes worden zo'n 60 cm hoog. Een volwassen lidrusplant wordt ongeveer 10 tot 40 cm.

Zo houd je ze uit elkaar:

Waar zoek je? Heermoes staat vaak op natte, zandige of grindrijke grond, zoals natte graslanden en oevers, schrijft OMAFA. Paardenpunt Vlaanderen noemt natte, zware, kalkarme weilanden. Vanuit natte plekken, bermen en sloten kan heermoes via zijn wortelstokken ook goed ontwaterde delen van een perceel in groeien, schrijft Iowa State University.

Het Louis Bolk Instituut en Wageningen University & Research (WUR) adviseren om risicopercelen elk jaar tussen juni en augustus na te lopen, een paar weken na het maaien. Vroeg in de ochtend zie je lidrus goed, omdat er dauwdruppels aan blijven hangen.

Waarom hooi het verschil maakt voor paarden

In de wei is heermoes voor paarden meestal geen groot probleem, schrijft het landbouwministerie van Ontario in Canada (OMAFA). Het hoge silicaatgehalte van de plant en het overige gras beperken hoeveel een paard ervan eet. In hooi ligt dat anders. Ook gemaaide en gedroogde heermoes kan paarden ziek maken. En in gedroogd of ingekuild voer herkennen paarden allerlei giftige planten niet, schrijven Marianne Sloet en David van Doorn van de faculteit Diergeneeskunde in Utrecht.

De getallen van OMAFA:

• Een paard kan ziek worden als heermoes 20% of meer is van wat het aan droge stof eet. De klachten kunnen dan binnen 1 tot 4 weken komen.
• Als voorbeeld noemt OMAFA ongeveer 2 kg heermoes per dag, 1 tot 2 weken lang, voor een paard van 454 kg.
• Vooral jonge, snelgroeiende paarden worden ziek.

De oorzaak is waarschijnlijk thiaminase, een enzym in heermoes dat vitamine B1 afbreekt. Paarden zijn daar gevoelig voor. Herkauwers maken zelf vitamine B1 in de pens, legt Paardenpunt Vlaanderen uit, in een brochure van een dierenarts van de Universiteit Gent.

De eerste tekenen zijn volgens OMAFA een slordig uiterlijk, vermageren terwijl het paard gewoon blijft eten, diarree en een licht onzekere gang. Vermoed je een vergiftiging, bel dan meteen je dierenarts. Bij veel plantenvergiftigingen is behandeling niet mogelijk of komt die te laat, schrijven de Utrechtse deskundigen. Krijgen meerdere paarden klachten, haal ze dan allemaal van die wei of stap over op ander ruwvoer, adviseren zij. Twijfel je over een partij hooi, voer die dan niet aan paarden, en zeker niet aan jonge paarden.

Koeien, schapen en lidrus

Voor koeien ligt het anders. Volgens WUR en het Louis Bolk Instituut geeft heermoes koeien geen gezondheidsrisico. Het gevaar is lidrus. Die bevat de gifstoffen palustrine en palustridiene en het enzym thiaminase. Dit moet je weten:

• In de wei laten koeien lidrus meestal staan, door de bittere smaak. Jongvee dat lidrus nog niet kent, loopt meer risico er veel van te eten.
• Het risico zit vooral in gemaaid gras van percelen met lidrus: vers gevoerd, ingekuild of als hooi. In een nat gemengd rantsoen proeven koeien de bittere smaak minder goed.
• Tijdens het inkuilen blijft meer dan 90% van de gifstoffen bewaard. Ook kleine hoeveelheden in het rantsoen zijn daardoor een risico.
• Kalveren en jongvee zijn extra gevoelig, omdat ze weinig vitamine B1 in reserve hebben.
• Een veilige grens is niet te geven. De gifgehaltes verschillen te veel per plant en er zijn te weinig metingen.

Voor percelen met lidrus geeft de brochure deze voeradviezen: houd het gras uit de slootkanten apart, markeer balen met lidrus, verdun dat voer met ander ruwvoer of voer het af, en geef voerresten van het melkvee niet aan jongvee.

OMAFA meldt dat vergiftiging door paardenstaarten ook bij koeien en schapen is voorgekomen. Een factsheet van de Amerikaanse landbouwdienst NRCS noemt lidrus mogelijk dodelijk voor runderen, en heermoes zelden of nooit dodelijk.

Zo houd je heermoes uit het hooi

OMAFA is duidelijk: zorg dat er geen heermoes in het hooi zit. Zo pak je dat aan:

• Loop het perceel na voordat je maait of de dieren erin laat. Dat adviseert ook Paardenpunt Vlaanderen.
• Kijk vooral op natte plekken, in laagtes en langs slootkanten.
• Maai plekken met veel heermoes apart en voer dat gras niet aan paarden. Voor slootkanten met lidrus adviseert het Louis Bolk Instituut hetzelfde: apart houden en de balen markeren.
• Werk aan meer gras en klaver. Hoe meer gras en klaver in het perceel, hoe kleiner het aandeel heermoes in het hooi, schrijft OMAFA.
• Koop je hooi, vraag dan of de leverancier kan instaan dat er geen giftige planten in zitten. Giftige planten herkennen in hooi of kuil is specialistenwerk, schrijven Sloet en Van Doorn. Wie weet hoe goed hooi eruitziet, ziet sneller wat er niet in hoort, aldus OMAFA.
• Zorg voor genoeg gras of ander ruwvoer. De meeste paarden eten dan geen giftige planten. In het najaar en de winter, als er minder te eten is, worden sommige paarden minder kieskeurig.

Minder heermoes in de wei

Heermoes helemaal kwijtraken uit grasland is lastig, door de diepe wortelstokken en de vele sporen. Wat helpt, is het gras sterker maken en de heermoes steeds verzwakken:

• Verbeter de afwatering van natte plekken. Volgens OMAFA helpen een betere afwatering en een vruchtbaarder grond gras en klaver om de heermoes weg te concurreren.
• Maai de bruine sporenstengels vroeg in het voorjaar, voordat de sporen vrijkomen (OMAFA).
• Maai nieuwe groene stengels voordat ze 20 tot 25 cm hoog zijn. Iowa State University noemt herhaald maaien als methode en rekent op minstens twee jaar.
• Ploeg of frees niet om de heermoes kwijt te raken. Je verspreidt dan stukjes wortelstok door het perceel en de diepe wortelstokken raak je er nauwelijks mee (Iowa State).
• Laat paarden in het vroege voorjaar niet op zachte grond lopen. Hoeven snijden dan de zode stuk en de grond raakt verdicht, schrijft Rutgers University. Juist op verdichte grond staat heermoes vaak.
• Heeft de grond een vaste ploegzool? Dan raden onderzoekers van de landbouwuniversiteit in Iasi (Roemenië) aan die laag los te maken, zodat water uit de bovengrond weg kan. Is de grond onder die laag los, dan is drainage volgens hen niet nodig.

De aanpak voor tuin, gazon en moestuin staat in heermoes bestrijden zonder gif.

Bij lidrus werkt een deel hiervan niet. Uit het onderzoek van WUR en het Louis Bolk Instituut:

• Herhaald rollen met een rol met strips, heen en weer, is de meest effectieve maatregel. Rol bij een graslengte van 15 tot 20 cm.
• Vaker maaien helpt ook, al kan dat ten koste gaan van de biodiversiteit.
• Ontwateren, ploegen, scheuten uitgraven en inkuilen zijn niet effectief tegen lidrus.
• Voor bekalken en steenmeel strooien is geen enkele aanwijzing dat ze lidrus terugdringen. Steenmeel kan zelfs silicium aanvoeren, en daar groeit lidrus juist beter van.
• Breng geen slootbagger van percelen met lidrus naar andere percelen en maak machines tussendoor goed schoon.

Over Lava-Meel

Lava-Meel levert diabas lavameel, een bodemverbeteraar, uit eigen voorraad in Marwijksoord. Lavameel is geen voer of diergeneesmiddel. Meer over het product en de prijzen lees je bij lavameel kopen. Vragen over je grond? Neem contact op, Pjotter denkt met je mee.

Bronnen

• Ontario Ministry of Agriculture, Food and Agribusiness (OMAFA), Toxicity of equisetum to horses (2007, bijgewerkt 2026). ontario.ca
• Louis Bolk Instituut en Wageningen University & Research, Lidrus in je grasland? Herken het en pak het aan (2025). louisbolk.nl
• Flora van Nederland, Heermoes (z.j.). floravannederland.nl
• Flora van Nederland, Lidrus (z.j.). floravannederland.nl
• Royal Horticultural Society (RHS), Horsetail (z.j.). rhs.org.uk
• M. Sloet en D. van Doorn (Universiteit Utrecht), Eet mijn paard giftige planten?, Paard&Sport (2014). knhs.nl
• H. Nelis (Universiteit Gent), Paardenpunt Vlaanderen, De meest beruchte giftige planten, struiken en bomen voor paarden (2013). paarden.vlaanderen
• USDA NRCS, Illinois Grazing Manual Fact Sheet: Horsetails and Scouring Rushes (2006). nrcs-prod.azureedge.us
• B. Hartzler, Iowa State University, Equisetum: Biology and Management (herzien 2026). crops.extension.iastate.edu
• W.J. Bamka en J.R. Justin, Rutgers University, Establishing and Managing Horse Pastures, fact sheet 368 (2003). esc.rutgers.edu
• F. Filipov en E. Chiorescu, Equisetum arvense L. as a bioindicator of acid soils, Scientific Papers Series A Agronomy 64(1) (2021). agronomyjournal.usamv.ro