Grasland doorzaaien of vernieuwen: wanneer en hoe

In het kort

• Doorzaai als de grasmat open is of kale plekken heeft; vernieuw als er minder dan de helft goede grassen staat, bij veel kweek of een ongelijk perceel.
• Augustus en de eerste helft van september zijn het meest geschikt om door te zaaien, met circa 30 kg diploïd Engels raaigras per hectare in een vochtige toplaag.
• Ploeg of frees je de oude zode, of spuit je hem dood, dan vernietig je grasland en gelden de periodes van RVO, ook voor hobbyhouders.
• Bij vernieuwen werk je kalk en lavameel mee in bij de grondbewerking; lavameel strooi je met 1.000 kg per hectare per jaar.

Een grasmat gaat met de jaren achteruit. Er komen kale plekken en kweek of straatgras neemt het over van de goede grassen. Dan sta je voor de keuze: grasland doorzaaien, of het perceel vernieuwen. Doorzaaien in de bestaande zode moet volgens het Handboek Melkveehouderij van Wageningen University & Research herinzaaikosten sparen en geen snede ruwvoer kosten. Herinzaai geeft een nieuwe start, maar kost meer en er gelden regels voor. Hieronder lees je wanneer je welke kiest, hoe je het aanpakt en waar kalk en lavameel passen.

Doorzaai als de grasmat open is, maar de goede grassen nog verspreid staan: in augustus of de eerste helft van september, in vochtige grond en na kort maaien. Gebruik circa 30 kg diploïd Engels raaigras per hectare. Vernieuw het perceel als er minder dan de helft goede grassen staat, bij veel kweek of als het land ongelijk ligt.

Doorzaaien of vernieuwen: zo beoordeel je je grasmat

Het handboek beoordeelt productief grasland op het aandeel Engels raaigras:

Volgens het handboek is graslandverbetering aan de orde als:

• er minder dan 50% Engels raaigras of andere goede grassen en gewenste kruiden staat;
• het perceel slecht te bewerken is door een ongelijke ligging of veel greppels;
• de grasmat sterk beschadigd is, bijvoorbeeld door vorst, emelten, urinebrandplekken of berijden.

Kijk ook naar kweek en straatgras. Bij verspreide kweek boven 20%, of boven 25% op natte grond, is verbetering gewenst. Onder 10% verspreide kweek kun je het aandeel nog terugbrengen door de grasmat goed te gebruiken en kort te houden. Komt straatgras egaal verspreid voor, dan is zelfs bij 25% of meer met goed graslandbeheer nog een snelle verbetering mogelijk zonder herinzaai.

Neem eerst de oorzaak weg, adviseert het handboek: alleen dan is de verbetering duurzaam. Denk aan de ontwatering, verdichting, een te lage pH of een bemesting die niet klopt. Hoe je verdichting herkent, lees je in bodemverdichting herkennen en aanpakken. Of herinzaai uit kan, reken je na met de Herinzaaiwijzer van Wageningen Livestock Research.

Doorzaaien: zo doe je het

Het handboek en het WUR-project Doorzaai van blijvend grasland geven deze aanpak:

• Breng eerst de ontwatering en de bemesting op peil.
• Maai het gras zo kort mogelijk en voer het af. Afweiden laat volgens het handboek te veel resten achter.
• Eg krachtig voor het doorzaaien. Dat haalt onkruid en dood materiaal uit de zode en maakt ruimte voor kiemplanten.
• Zaai alleen in een vochtige, kneedbare toplaag, bij voldoende warmte en liefst met regen op komst. Is de toplaag uitgedroogd of nat, stel het dan uit.
• Gebruik circa 30 kg diploïd Engels raaigras per hectare of 45 kg tetraploïd. Het project noemt minimaal 15 kg goed kiemkrachtig zaad per hectare.
• Zaai op twee keer de zaadlengte diep, meestal 12 tot 15 mm. Zaai eerst een teststrook en controleer de afstelling van de machine.
• Zorg voor goed contact tussen zaad en grond, bijvoorbeeld door na te rollen.

Bemest licht. Volgens het handboek laat een zware bemesting vooral de oude grasmat groeien, en kan het jonge gras dan te veel kali en nitraat bevatten. Het afweiden na opkomst helpt het jonge gras uitstoelen, onderdrukt onkruid en houdt de oude zode kort.

Na de winter is het anders. Heeft het grasland in de winter veel geleden? Staat er minder dan één gezonde spruit Engels raaigras per dm²? Dan raadt het handboek aan om juist zo vroeg mogelijk in het voorjaar door te zaaien, zodra de grond draagt. In een gesloten grasmat komt nieuw gras moeilijk op gang. Op een kale plek is die concurrentie er niet. Ook dan gebruik je circa 30 kg diploïd of 45 kg tetraploïd Engels raaigras per hectare.

Wil je meer klaver, dan kun je ook klaver doorzaaien, eventueel met een strokenfrees, zodat de jonge klaver minder concurrentie heeft van de oude zode. Voor het inzaaien van klaver noemt het handboek april of augustus, en klaver zaai je niet dieper dan 1 cm. Wat klaver verder nodig heeft, lees je in grasmat en klaver.

Vernieuwen: herinzaai stap voor stap

Kies je voor herinzaai, dan geeft het handboek deze werkwijze:

• Pak kweek eerst aan, met voldoende wachttijd.
• Werk de oude zode los met een frees of aangedreven eg, hoogstens 5 cm diep, in stukjes van hoogstens 5 cm.
• Ploeg 20 tot 25 cm diep en druk de grond aan met een vorenpakker. Op grond met weinig draagkracht heeft een spitmachine de voorkeur.
• Breek storende lagen zo nodig met een vastetandcultivator en egaliseer waar nodig.
• Breng de bemestingstoestand op peil op basis van grondonderzoek van de laag die het zaaibed wordt. Bij 25 cm ploegdiepte is dat vóór het ploegen de laag van 15 tot 25 cm. Hoe je zo'n uitslag leest, staat in bodemanalyse: zo lees je de uitslag.
• Zaai 2 tot 3 cm diep op een aangedrukte ondergrond, liefst dicht, en rol bij droogte na.
• Doe alles snel achter elkaar, zodat het zaaibed niet uitdroogt.

Na het inzaaien top je de eerste snede, maai of weid je het jonge gras op tijd en geef je in het eerste jaar bij voorkeur geen organische mest. Laat het gras niet korter dan ongeveer 7 cm de winter in gaan. Heb je een paardenweide, lees dan in lavameel op de paardenweide hoe lang paarden van jong gras af moeten blijven.

Wanneer mag je grasland vernietigen?

Ploeg of frees je de oude zode, of spuit je hem dood, dan vernietig je grasland. Daarvoor gelden periodes van RVO, ook als je hobbydieren houdt en het grasland gebruikt om te weiden of voer te winnen. De reden: bij het vernietigen komt veel stikstof vrij uit de oude zode, en zaai je te laat in, dan spoelt die uit. Twijfel je of jouw manier van doorzaaien onder de regels valt, vraag het dan na bij RVO. Dit stond in 2026 op de site van RVO:

Direct inzaaien betekent na mechanisch vernietigen meteen, en na een middel zodra het is uitgewerkt, uiterlijk na 10 dagen. Stikstofhoudende mest mag je na het vernietigen alleen geven als een grondmonster laat zien dat er te weinig stikstof in de grond zit. Bij vernieuwen tussen 1 juni en 31 augustus met melding is dat bodemonderzoek niet nodig. Doe je mee aan het GLB, dan kunnen er extra regels gelden, bijvoorbeeld in veenweidegebieden en Natura 2000-gebieden.

Kalk en lavameel bij doorzaaien en vernieuwen

Is de pH te laag, bekalk dan vlak voor de herinzaai. Bij frezen strooi je de kalk vóór het frezen, bij ploegen ná het ploegen. Houd minstens twee weken tussen dierlijke mest en kalk, om extra ammoniakverlies te voorkomen. Voor klaver luistert de pH nauw: grasland met klaver groeit volgens het handboek het best bij pH-CaCl2 5,0 tot 5,6, en onder pH-CaCl2 5,0 is er kans dat de klaver niet aanslaat. Hoe je de kalkgift uitrekent, lees je in grasland bekalken of steenmeel.

Lavameel is een bodemverbeteraar, geen meststof. Het bevat geen stikstof en weinig fosfaat en kali, dus het vervangt de bemesting van het jonge gras niet. Volgens de productinformatie bevat het meer dan 40% siliciumdioxide, meer dan 8% calciumoxide en meer dan 3,5% magnesiumoxide, plus sporenelementen. Het verweert langzaam en werkt daardoor jaren door.

• Vernieuw je het perceel, dan is de grondbewerking een goed moment. Strooi lavameel voor de laatste bewerking, zodat het oppervlakkig door de bovenlaag gaat. In een overzicht van onderzoek naar gesteentemeel schrijven de onderzoekers dat verwering rond de wortels extra snel gaat en dat goed mengen met de grond daarom belangrijk is.
• Zaai je alleen door, houd dan het gewone moment aan: februari tot april, of in het najaar na de laatste snede.
• Lava-Meel rekent op grasland met 1.000 kg per hectare per jaar: één bigbag van 1000 kg per hectare. Voor 10 hectare zijn dat 10 bigbags van € 229,97, samen € 2.299,70.

Je kunt lavameel kopen per bigbag of los gestort, franco geleverd in Nederland.

Bronnen

• Wageningen University & Research, Handboek Melkveehouderij 2023-2024, hoofdstuk 3 Grasland en voedergewassen (2023). backend.wur.nl
• Wageningen University & Research, Handboek Melkveehouderij 2023-2024, hoofdstuk 2 Bemesting (2023). backend.wur.nl
• RVO, Grasland vernietigen (2026). rvo.nl
• RVO, Grasland vernieuwen (2026). rvo.nl
• Handreiking Grasbekleding, Achtergrondinformatie bij bekalking grasland (2023). handreikinggrasbekleding.nl
• P. Swoboda, T.F. Döring en M. Hamer, Remineralizing soils? The agricultural usage of silicate rock powders: A review, Science of the Total Environment (2022). remineralize.org
• Lava-Meel, Diabas lavameel, bigbag 1000 kg: productinformatie en samenstelling (2026). lava-meel.nl