Groenbemester zaaien: soorten, zaaitijd en samen met lavameel

In het kort

• Een groenbemester houdt de grond bedekt, vangt stikstof op en laat organische stof achter.
• Zaai zo snel mogelijk na de oogst: vóór half augustus gezaaid en goed aangeslagen kan een groenbemester meer dan 100 kg stikstof per hectare opnemen.
• Kies op zaaimoment, winterhardheid en teeltplan: facelia is met geen enkel gewas verwant, gele mosterd is een kruisbloemige.
• Lavameel strooi je bij de grondbewerking voor het zaaien: 100 tot 200 gram per m² in de tuin, 2.000 kg per hectare op de akker.

Een groenbemester is een gewas dat je niet oogst. Je zaait het om de grond te verbeteren. Na de oogst van aardappelen, granen of zomergroenten ligt de grond anders vaak maanden kaal. Een groenbemester houdt die grond bedekt, vangt stikstof op en laat organische stof achter. In dit artikel lees je welke groenbemester past, hoe je zaait en inwerkt en hoe je lavameel erbij gebruikt, in de moestuin en op de akker.

Zaai een groenbemester zo snel mogelijk na de oogst, liefst in juli of augustus. Hoe eerder je zaait, hoe meer hij groeit en hoe meer stikstof hij opneemt. Kies een soort die past in je teeltplan en bij het moment. Lavameel strooi je vlak voor het zaaien en werk je mee in, zodat de wortels erdoorheen groeien.

Wat een groenbemester doet

Groenbemester, vanggewas, groenbedekker: de namen lopen door elkaar. Een vanggewas bemest je niet, een groenbemester soms wel, schrijft het Handboek Bodem en Bemesting. Wat een groenbemester doet:

• Organische stof. Ondergewerkte groenbemesters helpen het organischestofgehalte op peil te houden. Grond met genoeg organische stof verkruimelt makkelijker en houdt meer water vast.
• Stikstof vasthouden. Een groenbemester neemt stikstof op die anders in de winter uitspoelt. Gezaaid vóór half augustus en goed aangeslagen kan hij meer dan 100 kg stikstof per hectare opnemen. Na 1 oktober gezaaid is dat niet meer dan 40 à 50 kg.
• Stikstof binden. Vlinderbloemigen zoals klaver en wikke halen stikstof uit de lucht, met bacteriën in knolletjes op hun wortels. Als vuistregel bindt witte klaver gemiddeld 50 kg stikstof per ton droge stof, rode klaver 40 kg.
• Bescherming. Blad en wortels houden de grond vast, zodat er bij een zware bui minder wegspoelt en de bovenlaag minder dichtslaat. Wortelkanalen laten water beter in de grond zakken.
• Minder onkruid. Een groenbemester die de grond snel bedekt, laat onkruid weinig kans.
• Voeding voor het volgende gewas. Als de groenbemester verteert, komen de opgenomen voedingsstoffen weer vrij.

Vlinderbloemigen gelden ook als gunstig voor regenwormen. Onder gras met klaver telden onderzoekers 610 regenwormen per m², onder gras zonder klaver 417. Beide kregen evenveel drijfmest, schrijft het Louis Bolk Instituut. Meer daarover lees je in regenwormen in je bodem.

Hoeveel organische stof er overblijft, staat in het Handboek Bodem en Bemesting: de effectieve organische stof, wat er een jaar na het onderwerken nog in de bodem zit. De getallen gelden voor groenbemesters die vóór 1 september zijn gezaaid.

Ter vergelijking: van een ton gft-compost blijft volgens hetzelfde handboek 193 kg effectieve organische stof over. Een geslaagde gele mosterd levert dus ongeveer evenveel effectieve organische stof als 4,5 ton gft-compost per hectare.

Welke groenbemester kies je?

Kies op drie dingen: wanneer je kunt zaaien, of het gewas de winter over moet staan en welke gewassen er in je teeltplan staan.

De zaaihoeveelheden komen uit de praktijkgids van de Vlaamse overheid en gelden voor de landbouw. Je rekent ze om naar de tuin door de kilo's per hectare te delen door 10: dan heb je grammen per m².

Let bij je keuze ook hierop:

• Kruisbloemigen en kool. Velt raadt aan 6 jaar te laten tussen kruisbloemigen, zoals gele mosterd en bladrammenas, en kolen. Zo loop je minder kans op knolvoet. Volgens de Vlaamse praktijkgids is bladrammenas zelf resistent tegen knolvoet.
• Aaltjes. Een groenbemester kan aaltjes vermeerderen, en van gele mosterd en bladrammenas bestaan rassen die resistent zijn tegen het bietencystenaaltje. Teel je akkerbouwgewassen, kijk dan in het Aaltjesschema welke groenbemester past.
• Opvangen of binden. Wil je vooral stikstof opvangen die na de oogst achterblijft, dan heeft een vlinderbloemige weinig zin, want die bindt zelf stikstof.

Zaaien, maaien en inwerken

Zaaien:

• Zaai zo snel mogelijk na de oogst. Velt noemt juli tot september als hoofdperiode. In oktober of november kun je volgens Velt hoogstens nog wintergranen zoals rogge zaaien.
• Maak een fijn zaaibed. Het zaad moet goed bedekt zijn, maar niet te diep liggen. Bij facelia raadt de praktijkgids een aandrukrol aan. Wikke zaai je 2 tot 4 cm diep in vochtige grond.
• Gele mosterd groeit slecht in verdichte rijsporen. Maak die eerst los.

Maaien en inwerken:

• Snijd het gewas voor of tijdens de bloei tegen de grond af, adviseert Velt. Laat het loof liggen als mulch, leg het op een ander bed of breng het naar de composthoop.
• Vorstgevoelige soorten sterven in de winter af. Het dode blad beschermt dan de grond, en in het voorjaar werk je de resten makkelijk in.
• Werk winterrogge in het voorjaar op tijd onder. Het gewas onttrekt veel water aan de bodem en schiet snel door.
• Voorkom zaadvorming. Gele mosterd die vóór 1 augustus is gezaaid, en facelia die heel vroeg is gezaaid, kunnen kiemkrachtig zaad vormen. Maai of klepel die op tijd.
• Werk een vlinderbloemige liever niet in het najaar of de winter onder. De stikstof komt snel vrij en kan verloren gaan als er niet direct een gewas volgt.

Lavameel en een groenbemester samen

Lavameel en een groenbemester doen elk iets anders. Lavameel is fijngemalen diabas: een bodemverbeteraar, geen meststof. Het vult de bodem aan met mineralen en sporenelementen en verweert langzaam. Stikstof zit er niet in. Een groenbemester levert organische stof en houdt stikstof vast.

Het verband zit in de wortels. Steenmeel verweert vooral snel rond plantenwortels, schrijven Duitse onderzoekers in een overzichtsstudie uit 2022. Goed mengen met de grond is daarom belangrijk. In een labproef kwam er met planten meestal 1 tot 5 keer zoveel silicium, calcium, magnesium en natrium uit basalt vrij als zonder planten. Met een groenbemester staan er in herfst en winter wortels in grond die anders kaal ligt. Een veldproef met lavameel en groenbemesters samen kennen we niet. Lavameel verweert langzaam, dus verwacht geen snelle effecten. Meer over het tempo lees je in hoe snel lavameel werkt.

Zo combineer je ze in de moestuin:

• Ruim het bed na de oogst.
• Strooi 100 tot 200 gram lavameel per m², op een windstille dag en liefst vlak voor regen.
• Hark het meel in terwijl je het zaaibed klaarmaakt.
• Zaai de groenbemester.
• Maai hem in het voorjaar of laat hem afvriezen, en werk de resten oppervlakkig in.

Op de akker strooi je 2.000 kg lavameel per hectare per jaar, met een kunstmest- of kalkstrooier. Doe dat bij de grondbewerking voor de groenbemester en werk het oppervlakkig in. Strooi niet op bevroren, besneeuwde of drassige grond, en niet vlak voor een hoosbui op hellend land. Strooi je liever in het voorjaar, werk het meel dan in als je de groenbemester onderwerkt. Meer over het moment lees je in wanneer je lavameel uitrijdt, en over de akker in akkerbouw: 2.000 kg per hectare.

De prijzen zijn inclusief btw en franco in Nederland. Voor de tuin bestel je een emmer van 20 kg. Voor de akker kun je lavameel kopen in bigbags of los gestort.

Regels voor vanggewassen op zand en löss

Teel je gewassen op bouwland op zand- of lössgrond, dan gelden de regels van RVO. Volgens de stand van oktober 2026:

• Na de hoofdteelt zaai je op het hele perceel een vanggewas, uiterlijk op 1 oktober.
• Zaai je later, dan gaat er stikstof af van je gebruiksnorm voor het volgende jaar: 5 kg per hectare bij zaai van 2 tot en met 14 oktober, 10 kg van 15 tot en met 31 oktober en 20 kg vanaf 1 november.
• Het vanggewas blijft staan tot en met 31 januari. Vernietig je het eerder, dan kost dat 20 kg stikstof per hectare.
• Een mengsel mag, als het voor minstens twee derde uit vanggewas bestaat.
• Voor maïs en voor winterteelten gelden andere regels.
• Welke gewassen meetellen, staat in de Gewascodelijst van RVO.

De regels kunnen per jaar veranderen. Kijk daarom voor het zaaien op rvo.nl.

Bronnen

• Velt, Groenbemesters voorkomen dat jouw perceel bloot ligt (geraadpleegd 2026). velt.nu
• Departement Landbouw en Visserij (Vlaamse overheid), Praktijkgids Bemesting: meststoffen en groenbedekkers (2014). lv.vlaanderen.be
• Handboek Bodem en Bemesting, Kengetallen organische stof (geraadpleegd 2026). handboekbodemenbemesting.nl
• Handboek Bodem en Bemesting, Stikstofbemestingsrichtlijnen groenbemesters (geraadpleegd 2026). handboekbodemenbemesting.nl
• RVO, Vanggewas op zand- en lössgrond (gecontroleerd 2 oktober 2026). rvo.nl
• P. Swoboda, T.F. Döring en M. Hamer, Remineralizing soils? The agricultural usage of silicate rock powders: A review, Science of the Total Environment 807 (2022). remineralize.org
• P. Hinsinger, O.N. Fernandes Barros, M.F. Benedetti, Y. Noack en G. Callot, Plant-induced weathering of a basaltic rock: experimental evidence, Geochimica et Cosmochimica Acta 65 (2001). remineralize.org
• N. van Eekeren, E. Heeres en F. Smeding, Leven onder de graszode, hoofdstuk 12 Regenwormen, Louis Bolk Instituut (2003). nvlv.nl