Steenmeel ervaringen: wat proeven zeggen over meer opbrengst

In het kort

• In de tropen geeft steenmeel vaak duidelijk meer opbrengst; in gematigde streken wisselen de uitkomsten.
• De basaltproeven met meer opbrengst in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten gebruikten 18 tot 100 ton per hectare.
• Nederlandse proeven lieten weinig of geen meeropbrengst zien.
• Wil je het zeker weten, leg dan zelf proefstroken aan en meet een paar jaar.

Wie zoekt op steenmeel ervaringen, vindt vooral persoonlijke verhalen. De een ziet meer groei, de ander merkt niets. Zulke verhalen zijn lastig te wegen, want je weet niet wat het perceel zonder steenmeel had gedaan. Proeven geven dat antwoord wel: daar ligt een strook zonder steenmeel naast een strook met. In dit artikel leggen we de belangrijkste proeven naast elkaar, uit de tropen, uit Europa en uit Nederland. Je leest bij welke gift ze meer opbrengst gaven, waar ze niets deden en wat dat betekent voor je eigen akker of grasland.

Op arme, sterk verweerde grond in de tropen geeft steenmeel vaak duidelijk meer opbrengst. Op grond in gematigde streken, zoals in Nederland, wisselen de uitkomsten: een grote overzichtsstudie vond daar 5 keer een duidelijk verschil en 11 keer niet. De basaltproeven met meer opbrengst in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten gebruikten 18 tot 100 ton per hectare.

Wat een overzicht van 48 proeven laat zien

In 2022 zetten onderzoekers uit Bonn 48 gewasproeven met gesteentemeel op een rij. Hun conclusie: voor sterk verweerde grond in de tropen is steenmeel kansrijk, als bron van kalium en andere voedingsstoffen. Voor grond in gematigde streken is het voordeel volgens hen op dit moment niet eenduidig.

De cijfers achter die conclusie:

• Op zure, sterk verweerde tropische grond gaf steenmeel 14 keer een duidelijk hogere opbrengst en 4 keer niet.
• Op grond in gematigde streken was dat 5 keer wel en 11 keer niet.
• De vijf positieve uitkomsten in gematigde streken kwamen van snel oplosbaar gesteente met kalk, van gesteente met glimmer (biotiet) of van steenmeel samen met compost.
• Proeven met basaltachtig gesteente gaven in het overzicht steeds meer opbrengst. Die proeven lagen wel vooral in de tropen en in China, of gebruikten giften tot 600 ton per hectare.

De onderzoekers zetten er zelf een kanttekening bij. Een statistisch duidelijk verschil betekent nog niet dat het landbouwkundig de moeite waard is. Dat hangt af van hoe groot het verschil is en hoeveel gesteente ervoor nodig was. Bovendien duurden de meeste proeven een paar maanden tot twee jaar. Voor iets dat langzaam werkt, is dat kort. Daarom vragen de onderzoekers om veldproeven die langer lopen.

Proeven naast elkaar: gift, grond en uitkomst

In de tabel staan de proeven die we voor dit artikel hebben gelezen. Kijk vooral naar de kolom gift.

Wat opvalt: de proeven met een duidelijke meeropbrengst gebruikten tientallen tonnen per hectare, liepen kort of lagen in de tropen. De Engelse haverproef meldt zelf dat het uitzonderlijk droge jaar 2022 de verschillen groter kan hebben gemaakt. Die proef werd betaald door een bedrijf waar meerdere auteurs werken; de opzet en de opbrengstmetingen deed Newcastle University volgens het artikel onafhankelijk van de financiers.

De meerjarige proeven in Zweden, Schotland en Valthermond vonden weinig of geen effect op de opbrengst. In Valthermond, een systeemproef van Wageningen, waren de kosten bovendien hoger dan de eventuele extra inkomsten. Het Nederlandse praktijknetwerk zag in één jaar 2,9 tot 3,5% meer droge stof en een 7,8 tot 9,6% hogere VEM-opbrengst. De deelnemers zeiden er zelf bij dat de resultaten van één jaar nog niets zeggen over de lange termijn.

Waarom de uitkomsten zo verschillen

Een paar dingen bepalen grotendeels of steenmeel iets doet voor de opbrengst.

• De grond. In de tropen is veel grond door lange verwering arm geworden: ongeveer 37% van de tropische grond heeft minder dan 10% verweerbare mineralen. In gematigde streken heeft 90% van de grond juist een grote voorraad. IJstijden, erosie, rivierafzettingen en vulkanisme hebben veel van die grond opnieuw van mineralen voorzien.
• De overlap. Lijkt het steenmeel op de mineralen die al in de grond zitten, dan verweert het weinig. De onderzoekers verklaren daar deels mee waarom het grove steenmeel in de Zweedse en de Schotse proef niets deed.
• De gift. Over de juiste gift is geen overeenstemming. In proeven loopt die van minder dan 1 tot meer dan 100 ton per hectare; de meeste gebruikten 1 tot 20 ton. Zeer hoge giften van 50 tot 100 ton kunnen de voeding van de plant juist uit balans brengen.
• Het gesteente. In de Engelse haverproef kwam het snelle effect op de zuurgraad volgens de onderzoekers mogelijk van kalk (calciet) in het basalt: 3,6 gewichtsprocent. In een Frans-Engelse potproef met raaigras kwam de extra groei op zandgrond van kalium uit het basalt, bij 80 en 160 ton per hectare. Ons lavameel bevat volgens de analyse meer dan 0,2% kaliumoxide, een klein aandeel. Een kaliumeffect zoals in die potproef ligt daarom niet voor de hand.
• Het jaar en de duur. Een droog jaar kan verschillen groter maken. En omdat steenmeel langzaam werkt, kan een effect pas na een of twee jaar beginnen, of na het eerste jaar alweer afnemen. De meeste proeven duurden te kort om dat te zien.

Wat betekent dit voor jouw akker of grasland?

Lava-Meel adviseert 2.000 kg lavameel per hectare akker per jaar en 1.000 kg per hectare grasland. Uitgeputte grond krijgt eenmalig 4.000 kg per hectare, daarna 1.000 kg per jaar. Het zijn richtwaarden. De basaltproeven met een duidelijke meeropbrengst gebruikten 9 tot 50 keer zoveel als onze akkergift. De opbrengstcijfers uit die proeven gelden dus niet voor onze gift, en we beloven ze ook niet.

Lavameel is fijngemalen diabas, een gesteente met dezelfde samenstelling als basalt. Het is een bodemverbeteraar, geen meststof. Het verweert langzaam en geeft mineralen en sporenelementen over jaren af. Stikstof zit er niet in. Volgens het overzicht uit Bonn vervangt gesteentemeel gewone meststoffen niet. Het is een aanvulling die trager werkt en moeilijker te meten is.

Zo pak je het verstandig aan:

• Laat eerst een bodemanalyse maken, zodat je weet wat je grond mist. Hoe je de uitslag leest, staat in bodemanalyse: zo lees je de uitslag.
• Is de pH te laag, kies dan eerst kalk. In de proeven die beide vergeleken, had kalk meestal meer effect op de zuurgraad dan gesteentemeel.
• Werk lavameel op de akker in bij de grondbewerking. Gesteente verweert vooral rond de wortels, dus goed mengen met de grond helpt. De hoeveelheden per perceel staan bij lavameel op de akker.
• Verwacht geen verschil in het eerste seizoen. Waarom het zo langzaam gaat, lees je in hoe snel werkt lavameel.

Zelf testen met een proefstrook

De eerlijkste ervaring is je eigen meting. Zo zet je een eenvoudige proef op:

• Kies een perceel dat overal ongeveer gelijk is in grond en geschiedenis.
• Strooi lavameel in stroken, met daartussen stroken zonder. Een paar stroken van elk zegt meer dan één.
• Behandel alle stroken verder hetzelfde: bemesting, ras, zaaien en oogst.
• Weeg de opbrengst per strook, met een opbrengstmeter of door proefmaaien en wegen.
• Neem bij de start en na een paar jaar per strook een grondmonster.
• Houd het meerdere jaren vol en noteer het weer. Eén seizoen zegt weinig; dat zei ook het Nederlandse praktijknetwerk.

Voor een paar proefstroken heb je niet veel nodig. Bij 2.000 kg per hectare is een bigbag van 250 kg genoeg voor 1.250 m².

Zo lees je ervaringen van anderen

Hoor je een mooi verhaal over steenmeel, of lees je een review? Stel dan deze vragen:

• Hoeveel is er gestrooid, in ton per hectare?
• Op welke grond, en wat zei de bodemanalyse vooraf?
• Lag er een strook zonder steenmeel om mee te vergelijken?
• Is de opbrengst gewogen, of op het oog beoordeeld?
• Hoeveel jaar is er gekeken?
• Veranderde er nog iets anders, zoals de bemesting, het ras of het weer?
• Welk gesteente was het: basalt met kalk, gesteente met veel kalium, of iets anders?
• Heeft degene die het vertelt er belang bij?

Krijg je op de meeste vragen geen antwoord, dan is het een verhaal en geen proef. Dat geldt ook voor verhalen over ons eigen lavameel.

Wil je zelf beginnen, bijvoorbeeld met een proefstrook? Bekijk alle verpakkingen en prijzen of ga naar lavameel kopen. We leveren franco in Nederland, binnen 1 tot 5 werkdagen.

Bronnen

• Swoboda, P., Döring, T.F. en Hamer, M., Remineralizing soils? The agricultural usage of silicate rock powders: A review, Science of the Total Environment 807 (2022). remineralize.org
• Swoboda, P. e.a., A meta-analysis of the agronomic benefits of silicate rock powders in Brazil in the context of a novel classification, Geoderma Regional 46 (2026). alice.cnptia.embrapa.br
• Beerling, D.J. e.a., Enhanced weathering in the US Corn Belt delivers carbon removal with agronomic benefits, PNAS 121 (2024). eprints.whiterose.ac.uk
• Skov, K. e.a., Initial agronomic benefits of enhanced weathering using basalt: A study of spring oat in a temperate climate, PLOS ONE 19 (2024). journals.plos.org
• Kelland, M.E. e.a., Increased yield and CO2 sequestration potential with the C4 cereal Sorghum bicolor cultivated in basaltic rock dust-amended agricultural soil, Global Change Biology 26 (2020). eprints.whiterose.ac.uk
• Vienne, A. e.a., Enhanced Weathering Using Basalt Rock Powder: Carbon Sequestration, Co-benefits and Risks in a Mesocosm Study With Solanum tuberosum, Frontiers in Climate 4 (2022). frontiersin.org
• Bell, D.S. e.a., Enhanced rock weathering in grassland: Impacts of basalt dust on hay meadow soil, forage, and floristic diversity, Science of the Total Environment 1038 (2026). ebi.ac.uk
• Ramezanian, A. e.a., Addition of a volcanic rockdust to soils has no observable effects on plant yield and nutrient status or on soil microbial activity, Plant and Soil 367 (2013). research.slu.se
• Campbell, N.S., The use of rockdust and composted materials as soil fertility amendments, proefschrift University of Glasgow (2009). theses.gla.ac.uk
• Desmalles, C. e.a., Impact of Basalt Rock Powder on Ryegrass Growth and Nutrition on Sandy and Loamy Acid Soils, Agronomy 15 (2025). repository.rothamsted.ac.uk
• Wageningen Plant Research (De Haan, J. e.a.), Bodemmaatregelen op dalgrond in de Veenkoloniën: effecten op bodemkwaliteit, opbrengst en financiële meerwaarde, rapport WPR-831 (2020). research.wur.nl
• Jacobsen, S., Hogere drogestofopbrengst en VEM met steenmeel, Sterke Erven (2015). sterke-erven.nl