Steenmeel en CO2: wat weten we echt?

In het kort

• Als steenmeel verweert, kan CO2 als bicarbonaat met het water naar zee gaan.
• Modellen schatten wereldwijd 0,5 tot 2 miljard ton CO2 per jaar; veldproeven meten soms veel minder.
• Er is nog geen algemeen aanvaarde methode om de vastgelegde CO2 te meten.
• Lava-Meel doet daarom geen CO2- of klimaatbelofte voor zijn lavameel.

Legt steenmeel CO2 vast? Die vraag hoor je steeds vaker. Onderzoekers in onder meer Antwerpen en Wageningen bestuderen het, in de Verenigde Staten en Zwitserland zijn veldproeven gedaan, en er zijn bedrijven die er koolstofcredits mee willen verdienen. In dit artikel over steenmeel en CO2 lees je hoe verwering koolzuur kan binden, wat modellen voorspellen, wat proeven in het veld echt meten en waarom meten zo lastig is. Ook lees je waarom Lava-Meel geen CO2-belofte doet voor zijn lavameel.

Als steenmeel verweert, reageert koolzuur uit bodem en lucht met de mineralen. Daarbij ontstaat bicarbonaat, dat met het water naar zee spoelt of in de bodem als kalk neerslaat. Zo kan steenmeel CO2 binden. Hoeveel, is nog erg onzeker: veldproeven meten soms veel minder dan modellen, en er is geen algemeen aanvaarde meetmethode.

Hoe verwering CO2 kan binden

Bij verwering reageren silicaatmineralen, zoals die in basalt, met CO2 en water. Daarbij ontstaat bicarbonaat. Dat spoelt uit naar het grondwater en via rivieren naar zee, of slaat in de bodem neer als carbonaat. Basalt is rijk aan calcium en magnesium, en die komen bij het verweren vrij.

In de natuur gebeurt dit al heel lang. Over geologische tijd heeft de verwering van silicaatgesteente de hoeveelheid CO2 in de lucht, en daarmee het klimaat, mee geregeld. Komt het bicarbonaat in zee, dan kan de koolstof daar volgens onderzoekers op een tijdschaal van ongeveer 10.000 jaar opgeslagen blijven.

Het idee achter versnelde verwering, in het Engels enhanced weathering, is eenvoudig: maal snel verwerend gesteente zoals basalt fijn en strooi het op landbouwgrond. Fijn gemalen gesteente heeft veel oppervlak, en verwering gebeurt aan het oppervlak.

In Nederland gaat verwering langzamer dan in de tropen. Warmte versnelt verwering, en water is nodig voor elke vorm van chemische verwering. In het laboratorium liggen de snelheden bovendien vaak vele malen hoger dan in de natuur. In de bodem wisselen zuurgraad, temperatuur en vocht steeds, en op de korrels kunnen zich beschermende laagjes vormen.

Wat modellen voorspellen

Modellen zijn hoopvol. Een internationaal onderzoek in het tijdschrift Nature berekende in 2020 dat landbouwgrond rond 2050 wereldwijd 0,5 tot 2 miljard ton CO2 per jaar uit de lucht zou kunnen halen. China, India, de Verenigde Staten en Brazilië hebben volgens die studie veel potentieel. De kosten schatten de onderzoekers op ongeveer 80 tot 180 dollar per ton CO2. Modellen die rekenen met verwering in het laboratorium komen op 0,5 tot 5 miljard ton per jaar. Antwerpse onderzoekers kwamen in 2021 met een model op maximaal 2,5 miljard ton per jaar, waarvan ongeveer de helft door de reactie van planten en bodem.

Ter vergelijking: volgens de routekaarten voor de klimaatdoelen van Parijs moet er rond 2050 ongeveer 5 miljard ton CO2 per jaar uit de lucht worden gehaald. Versnelde verwering zou daar dus een flink deel van kunnen leveren, als de modellen kloppen.

De onderzoekers zelf zijn voorzichtig. De grootste onzekerheid is hoe snel gesteente in echte grond verweert en wat er met de verweringsproducten gebeurt op weg naar zee. De Antwerpse onderzoekers zeiden in 2021 dat er dringend velddata nodig zijn. Volgens onderzoekers uit Antwerpen en Wageningen is het effect op bodem en gewas op dit moment de belangrijkste reden om basalt en ander silicaatgesteente in de landbouw te gebruiken. De klimaatwinst komt daar mogelijk bij.

Wat proeven meten

De eerste veldmetingen laten grote verschillen zien, zelfs tussen plekken met een vergelijkbaar klimaat, vergelijkbare grond, vergelijkbaar gesteente en dezelfde gift. Soms komt er veel minder uit dan modellen voorspellen. Het gaat bij deze metingen om anorganische koolstof: koolstof in bicarbonaat en kalk, het deel waar versnelde verwering om draait.

Twee dingen springen eruit. Alle proeven gebruikten 20 ton gesteente per hectare of meer. En de uitkomsten lopen ver uiteen, van enkele tientallen kilo's tot ruim 2,5 ton CO2 per hectare per jaar. In de Zwitserse wijngaarden stegen de gebruikelijke meetwaarden in het bodemvocht, zoals de zuurgraad, het opgeloste anorganische koolstof, calcium en magnesium, niet significant. Alleen natrium was gemiddeld drie keer zo hoog: een teken dat het basalt wel verweerde. In de Belgische bakken lag het magnesium in de bovengrond ongeveer tien keer hoger dan in het uitspoelwater. Waar het verschil bleef, weten de onderzoekers niet precies. Ze denken onder meer aan binding in de bodem en de vorming van nieuwe mineralen.

Waarom meten zo lastig is

Onderzoekers zetten in 2025 de valkuilen op een rij. Dit zijn de belangrijkste:

• Kalk in het gesteentemeel. Gesteentemeel kan wat kalk (carbonaat) bevatten. Dat lost snel op en kan voor silicaatverwering worden aangezien. In zure grond kan het oplossen van die kalk zelfs CO2 vrijmaken.
• Een snelle start. Vers gemalen gesteente lost in het begin sneller op dan later. Wie kort meet, kan de vastlegging op lange termijn overschatten.
• Calcium en magnesium zeggen niet alles. Ze kunnen bijvoorbeeld aan het bodemcomplex blijven hangen, zonder dat er evenveel koolstof wordt vastgelegd.
• Terugval verderop. Als er stroomafwaarts opnieuw carbonaat neerslaat, kan een deel van de winst teniet worden gedaan.
• Trage verwering in echte grond. Nieuwe mineralen kunnen de verwering vertragen. Volgens onderzoekers uit Antwerpen en Wageningen geldt dat ook voor verzadigd bodemvocht en weinig contact tussen water en korrel.

De conclusie van de onderzoekers: er is nog geen algemeen aanvaarde methode om de CO2-verwijdering door versnelde verwering te meten. Goede koolstofcredits moeten volgens hen blijvend en aanvullend zijn, en mogen niet overschat worden.

Daar komt bij dat de biologie een grote rol speelt. Planten, micro-organismen en bodemdieren zoals regenwormen kunnen de verwering sterk beïnvloeden, maar in de meeste laboratoriumproeven zaten ze niet. Onderzoekers uit Antwerpen en Wageningen verwachten dat biologische processen bepalen hoeveel klimaatwinst versnelde verwering oplevert. Versnelde verwering kan ook de plantengroei, de organische koolstof in de bodem en de uitstoot van andere broeikasgassen beïnvloeden. Dat zit volgens hen in de huidige berekeningen nog niet. En ook het vervoer telt mee: in een levenscyclusanalyse van basalt was het transport van groeve naar akker de grootste post die de CO2-winst verkleinde.

Wat betekent dit voor lavameel?

Diabas heeft dezelfde chemische samenstelling als basalt. Of ons lavameel bij verwering CO2 vastlegt, en hoeveel, is niet gemeten. Bovendien liggen onze giften veel lager dan in de proeven. Lava-Meel adviseert 1.000 kg per hectare grasland en 2.000 kg per hectare akker per jaar. De proeven hierboven gebruikten 20 tot 220 ton per hectare, 10 tot ruim 200 keer zoveel. De getallen uit die proeven gelden dus niet voor onze gift.

Daarom doet Lava-Meel geen CO2- of klimaatclaims voor zijn lavameel. Dat is een kwestie van eerlijkheid, en van regels:

• De Autoriteit Consument & Markt noemt vage termen als klimaatneutraal en CO2-neutraal een valkuil. Duurzaamheidsclaims moeten volgens de ACM juist, duidelijk, specifiek en volledig zijn.
• Een Europese richtlijn, die EU-landen vanaf 27 september 2026 moeten toepassen, verbiedt generieke milieuclaims, tenzij de verkoper erkende voortreffelijke milieuprestaties kan aantonen. Ook claims dat een product dankzij compensatie van broeikasgassen een neutraal, verminderd of positief milieueffect heeft, zijn verboden.

Hoor je van koolstofcredits voor steenmeel op je land? Vraag dan hoe de vastlegging gemeten wordt, wie dat controleert en hoe lang de koolstof vastgelegd blijft.

Lavameel is een bodemverbeteraar die langzaam verweert en over jaren mineralen en sporenelementen afgeeft. Hoe snel dat gaat, lees je in hoe snel werkt lavameel. Wat steenmeel volgens proeven doet voor de opbrengst, staat in steenmeel ervaringen en proeven. Wat diabas precies is, lees je in wat is diabas lavameel. Wil je het gebruiken, kijk dan bij lavameel kopen.

Bronnen

• Vicca, S. e.a., Is the climate change mitigation effect of enhanced silicate weathering governed by biological processes?, Global Change Biology 28 (2022). ddd.uab.cat
• Beerling, D.J. e.a., Potential for large-scale CO2 removal via enhanced rock weathering with croplands, Nature 583 (2020). eprints.whiterose.ac.uk
• Beerling, D.J. e.a., Enhanced weathering in the US Corn Belt delivers carbon removal with agronomic benefits, PNAS 121 (2024). eprints.whiterose.ac.uk
• Dupla, X., Bertagni, M.B. en Grand, S., Three Years of Field Trials Indicate a Sustained Enhanced Rock Weathering Signal with Limited CO2 Removal, Environmental Science & Technology 59 (2025). ebi.ac.uk
• Vienne, A. e.a., Enhanced Weathering Using Basalt Rock Powder: Carbon Sequestration, Co-benefits and Risks in a Mesocosm Study With Solanum tuberosum, Frontiers in Climate 4 (2022). frontiersin.org
• Amann, T. e.a., Enhanced Weathering and related element fluxes: a cropland mesocosm approach, Biogeosciences 17 (2020). bg.copernicus.org
• Kelland, M.E. e.a., Increased yield and CO2 sequestration potential with the C4 cereal Sorghum bicolor cultivated in basaltic rock dust-amended agricultural soil, Global Change Biology 26 (2020). eprints.whiterose.ac.uk
• Power, I.M. e.a., Are enhanced rock weathering rates overestimated? A few geochemical and mineralogical pitfalls, Frontiers in Climate 6 (2025). frontiersin.org
• Kanzaki, Y., Planavsky, N.J. en Reinhard, C.T., New estimates of the storage permanence and ocean co-benefits of enhanced rock weathering, PNAS Nexus 2 (2023). pmc.ncbi.nlm.nih.gov
• Swoboda, P., Döring, T.F. en Hamer, M., Remineralizing soils? The agricultural usage of silicate rock powders: A review, Science of the Total Environment 807 (2022). remineralize.org
• VRT NWS, Antwerpse onderzoekers bestuderen inzet steenmeel om CO2 uit de atmosfeer te halen (2021). vrt.be
• Autoriteit Consument & Markt, Eneco stopt met claim sneller klimaatneutraal na actie ACM (2024). acm.nl
• Europese Unie, Richtlijn (EU) 2024/825 over het versterken van de positie van de consument voor de groene transitie (2024). publications.europa.eu