Slakken in de tuin en moestuin: waarom ze komen en wat wel werkt

In het kort

• De meeste slakkensoorten eten dode plantenresten; vooral een paar soorten naaktslakken eten je groenten.
• Slakken komen af op vocht, schuilplekken en jonge, malse planten.
• Zet stevige planten uit, geef 's ochtends water, raap slakken en help egels, padden en vogels.
• Ruwe strooiranden hielden in een RHS-proef de vraat niet tegen. Zout mag niet en korrels alleen met een Ctgb-toelating.

Slakken in de tuin horen erbij. De meeste soorten ruimen dode plantenresten op en doen je planten niets. Een paar soorten eten wel graag van je sla, bonen en zaailingen. Soms is een rij jonge plantjes in één nacht verdwenen. In dit artikel lees je welke slakken schade doen, waarom ze juist naar je moestuin komen en wat volgens de Engelse tuinbouwvereniging RHS, Milieu Centraal en de NVWA helpt. En wat niet werkt, of niet mag.

Het korte antwoord: slakken komen af op vocht, schuilplekken en jonge, malse planten. Uitroeien kan niet en hoeft niet. Bescherm vooral wat kwetsbaar is: zet stevige voorgekweekte planten uit, geef 's ochtends water, haal schuilplekken weg, raap 's avonds slakken en help egels, padden en vogels. Ruwe strooiranden hielden in een RHS-proef de vraat niet tegen.

Welke slakken eten je planten?

De meeste slakkensoorten in Nederland vinden jouw planten niet interessant, schrijft Milieu Centraal. Ze eten rottende plantenresten en houden je tuin zo schoon. In de composthoop helpen ze plantenafval omzetten in compost. Ook voor vogels, kikkers, padden, egels, hazelwormen en loopkevers zijn slakken voedsel (RHS).

Een paar soorten eten wel levende planten:

• naaktslakken, zoals de wegslak en de gevlekte akkerslak. Sommige grote naaktslakken eten per dag de helft van hun eigen gewicht;
• de segrijnslak, een huisjesslak met een slangachtig motief op zijn huisje;
• de wijngaardslak. Die is zeldzaam en in Nederland beschermd: je mag hem niet bestrijden of doden;
• kielnaaktslakken. Die leven vooral onder de grond en vreten gangen in aardappels en andere knollen (RHS).

Volgens de RHS hebben in Groot-Brittannië negen soorten naaktslakken een bevestigde status als plaag. Je herkent hun werk aan gaten met ruwe randen in het blad, afgegraasde stengels en zilverachtige slijmsporen. Zaailingen kunnen in één nacht helemaal verdwijnen. Slakken eten vooral 's nachts, dus je ziet meestal alleen de schade.

Waarom slakken juist naar je moestuin komen

Een moestuin is voor slakken een gedekte tafel. Ze eten het liefst snelgroeiende planten met brede, zachte bladeren, vooral jonge planten met weinig afweerstoffen, schrijft de RHS. Dat zijn precies de groenten die wij graag kweken. Kwetsbaar zijn onder meer sla, erwten, bonen en aardappels. Vroege aardappels hebben er meestal weinig last van. Rooi late aardappels zodra de knollen rijp zijn.

Verder zoeken slakken vocht en beschutting:

• Ze zijn het actiefst 's nachts en op bewolkte of mistige dagen. Op zonnige dagen schuilen ze voor warmte en fel licht (Universiteit van Californië).
• Ze houden van vochtige plekken zoals de composthoop, hoopjes tuinafval en stapels tegels. Daar leggen ze ook hun eitjes (Milieu Centraal).
• Water geven in de avond houdt de tuin de hele nacht nat. Dat is ideaal voor slakken.
• Huisjesslakken hebben kalk nodig voor hun huisje. Op kalkrijke grond geven ze daardoor vaak meer last dan elders (RHS).

En ze planten zich snel voort. Slakken zijn tweeslachtig, en veel soorten kunnen zichzelf bevruchten. Eén slak kan dus een nieuwe groep beginnen. Naaktslakken zijn na ongeveer 3 tot 6 maanden volwassen en leggen hun eitjes in groepjes van 3 tot 40 onder bladeren en in scheuren in de grond (Universiteit van Californië). Sommige soorten leggen honderden eitjes tegelijk, meerdere keren per jaar (RHS).

Wat je wanneer doet

De schade piekt in het voorjaar en opnieuw in het najaar. In een droge zomer is het rustiger. Naaktslakken blijven het hele jaar actief, al is dat in de winter veel minder. Huisjesslakken houden winterrust (RHS).

Zo bescherm je je moestuin

Slakken komen zoveel voor dat wat vraat normaal is. Uitroeien kan niet en is ook niet nodig, schrijft de RHS. Richt je op de planten die het kwetsbaarst zijn. Deze stappen helpen volgens de RHS, Milieu Centraal en de Universiteit van Californië:

1. Zet stevige planten uit. Kweek planten voor in potjes en zet ze pas buiten als ze stevig zijn. Een jonge zaailing in de volle grond is een makkelijke prooi. Een stolp geeft extra bescherming. Hoe je goede zaaigrond maakt, lees je in zaaigrond en potgrond zelf mengen.
2. Geef 's ochtends water. Dan is het bed 's nachts droger.
3. Haal schuilplekken weg. Zet kwetsbare gewassen niet naast de composthoop en laat geen tuinafval liggen. Laat zelfgemaakte compost eerst in de zon drogen, zodat eventuele eitjes uitdrogen.
4. Leg eitjes bloot. Woel in het voorjaar voorzichtig de grond om langs border- en terrasranden, waar het lang vochtig blijft. Verplaats af en toe je bloempotten. Eitjes drogen dan uit of worden opgegeten. Spit en ploeg niet meer dan nodig: dat beschadigt het bodemleven en de grond droogt sneller uit. Meer over het bodemleven lees je in regenwormen in je bodem.
5. Raap slakken. Zoek op zachte, vochtige avonden met een zaklamp. Doe dat eerst elke dag en daarna, als het minder wordt, elke week. Je kunt slakken ook lokken naar een schuilplek van koolbladeren, bleekselderij, een halve sinaasappel of vochtig karton, en ze daar weghalen. Zet ze minstens een paar honderd meter verderop uit, want sommige soorten vinden de weg terug.
6. Help natuurlijke vijanden. Egels eten huisjesslakken en naaktslakken: maak een doorgang in de schutting. Zanglijsters en merels lok je met bessenstruiken. Padden en kikkers voelen zich thuis bij een kleine vijver. Ook spitsmuizen, hazelwormen en loopkevers eten slakken. Kippen en eenden eten ook slakken, maar dan moet je je zaailingen tegen de vogels zelf beschermen.
7. Bouw een barrière. Vouw kippengaas met een kleine maas tot ongeveer 25 cm hoog rond grotere planten. Zet over jonge planten een plastic fles zonder boven- en onderkant, ongeveer 5 cm diep in de grond. Zet planten in bakken op een verhoging of hang ze op.
8. Zet een bierval. Bier is een door de EU goedgekeurde basisstof die je tegen slakken mag gebruiken, ook als particulier (NVWA). Graaf het potje niet helemaal in, anders verdrinken er ook kevers en andere dieren. Gebruik niet meer dan één val per m² en niet meer dan vijf in de hele tuin. Leeg de vallen elke ochtend.
9. Overweeg aaltjes. Deze microscopisch kleine wormpjes (Phasmarhabditis hermaphrodita) koop je bij het tuincentrum of online en giet je in de grond. Ze infecteren naaktslakken met een bacterie die alleen voor slakken dodelijk is. De grond moet vochtig blijven en tussen 5 en 20 °C zijn: van het voorjaar tot het vroege najaar. Op zware klei werken ze minder goed. Huisjesslakken raak je er nauwelijks mee, en ook nuttige naaktslakken gaan eraan dood. Gebruik ze dus gericht.

Kies in de siertuin ook planten waar slakken minder van houden. Milieu Centraal noemt onder meer wilde akelei, ooievaarsbek, bosanemoon, duizendblad, longkruid, vingerhoedskruid en kruiden als tijm en bieslook.

Wat niet werkt of niet mag

• Ruwe strooiranden. Randen van scherp of ruw materiaal worden vaak aangeraden, maar voor veel ervan is geen wetenschappelijk bewijs. De RHS kweekte 108 kroppen sla, zes weken lang, met en zonder een rand van koperband, schorsmulch, eierschalen, scherp grit of wolkorrels. De beschermde kroppen hadden evenveel vraatschade als de onbeschermde. In laboratoriumproeven werken sommige randen wel, en koper sluit de RHS niet helemaal uit.
• Een mulchlaag van stro. In een andere proef van de RHS (2016) werkte mulch tegen slakkenvraat niet goed.
• Zout. Zout doodt slakken op een dieronvriendelijke manier. Het is bovendien verboden, omdat zout geen toelating heeft als middel om slakken te doden. In de grond is zout ook slecht voor planten en water (Milieu Centraal).
• Slakkenkorrels. De RHS raadt ze af, ook de biologische, omdat ze slecht zijn voor andere dieren in de tuin. Milieu Centraal ziet ze als laatste redmiddel bij ernstige overlast. Gebruik dan alleen een middel met een toelating van het Ctgb. Dat herken je aan een nummer op de verpakking dat begint met NL of EU, of eindigt op een N. Ook korrels met een stof die als 'laag risico' geldt, doden alle slakken die ermee in aanraking komen en zijn giftig voor vissen en waterdieren. Volg altijd het etiket en laat je niet leiden door woorden als 'natuurlijk'.

Bestrijdingsmiddelen doden bovendien ook de natuurlijke vijanden van de plaag, waarschuwt de overheid op Onkruid Vergaat. Steeds opnieuw middelen gebruiken werkt daardoor averechts.

Ook mos zegt iets over de groeiplaats in je tuin. Lees daarover mos in het gazon.

Over Lava-Meel

Lava-Meel levert diabas lavameel uit eigen voorraad in Marwijksoord. Lavameel is een bodemverbeteraar. Alle verpakkingen en prijzen vind je op onze pagina lavameel kopen.

Bronnen

• Milieu Centraal (Kenniscentrum Duurzaam Leven), Slakken (2026). milieucentraal.nl
• RHS, Slugs and snails (z.j.). rhs.org.uk
• RHS, How to stop slugs and snails (2018). rhs.org.uk
• H. Jones, RHS, Slugs and snails: garden solutions, The Garden (2017). rhs.org.uk
• C.A. Wilen en M.L. Flint, University of California IPM, Pest Notes: Snails and Slugs (2018). ipm.ucanr.edu
• NVWA, Gewasbeschermingsmiddelen en andere middelen in de land- en tuinbouw (z.j.). nvwa.nl
• Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Toolboxkaart 11: Voorkom ziekten en plagen in de tuin, Onkruid Vergaat (2018). onkruidvergaat.nl