Vogelmijt in het kippenhok: aanpak stap voor stap

In het kort

• Vogelmijt, ook bloedluis genoemd, leeft in kieren van het hok en zuigt 's nachts bloed bij de kippen.
• Bij 20 tot 30 °C kan de mijt haar levenscyclus in zeven dagen afronden.
• De aanpak: tellen, het hok grondig schoonmaken, schuilplekken weghalen en blijven controleren.
• Middelen mogen alleen met een toelating; diergeneesmiddelen krijg je via de dierenarts.

Vogelmijt is in Europa de grootste veroorzaker van schade in de pluimveehouderij, en ook in het kippenhok achter het huis komt de mijt veel voor. Overdag zie je haar zelden, want ze zit verstopt in kieren en naden. 's Nachts kruipt ze naar de kippen om bloed te zuigen. Onder gunstige omstandigheden groeit een kleine besmetting binnen 8 weken uit tot honderdduizenden mijten. In dit artikel lees je hoe je vogelmijt herkent, hoe je telt en hoe je het hok stap voor stap aanpakt, met bronnen van onder meer het Europese project MiteControl, de Universiteit Utrecht en Wageningen.

Het korte antwoord: vogelmijt pak je aan in een vaste volgorde. Eerst tellen, dan het hok leeghalen en grondig schoonmaken, schuilplekken weghalen en daarna blijven tellen. Eén schoonmaakbeurt is zelden genoeg, want eitjes komen binnen een paar dagen uit. Middelen mogen alleen met een toelating. Bij een zware besmetting overleg je met je dierenarts.

Wat is vogelmijt?

Vogelmijt heet ook bloedluis of rode vogelmijt. Eigenlijk is het een mijt: Dermanyssus gallinae. Een volwassen mijt is ongeveer 1 mm groot en grijsachtig van kleur. Na een bloedmaaltijd kleurt ze rood. De mijt leeft in het hok zelf, in spleten en kieren dicht bij de zitstokken. 's Nachts klimt ze naar de kip en blijft daar 30 tot 60 minuten om zich vol te zuigen. Vrouwtjes doen dat elke 2 tot 4 dagen.

Wat vogelmijt zo lastig maakt, is de snelheid:

• Eitjes komen binnen 1 tot 3 dagen uit. Daarna volgen een larve en twee nimfstadia.
• Bij 20 tot 30 °C en 70% luchtvochtigheid kan de hele levenscyclus in zeven dagen rond zijn.
• In een proef groeiden 200 bevruchte vrouwtjes in nog geen 8 weken uit tot zo'n 450.000 mijten.
• Onder 5 °C is de mijt inactief en plant ze zich niet voort. Kou onder min 20 °C en hitte boven 45 °C zijn dodelijk.
• Zonder bloedmaaltijd overleeft vogelmijt tot 9 maanden. Een recente overzichtsstudie spreekt zelfs van meer dan een jaar.
• De mijt is het productiefst bij 28 tot 30 °C. In een Roemeens onderzoek lag de besmettingsgraad in de zomer rond 87% en in de winter rond 38%.

Vogelmijt verspreidt zich waarschijnlijk vooral via mensen, dieren en materiaal: nieuwe kippen, kratten en gebruikte spullen. Ook wilde vogels dragen de mijt. Onder wilde vogels zijn duiven het vaakst besmet, en de mijt leeft ook in vogelnesten. In Europa heeft volgens MiteControl 83% van de legpluimveebedrijven vogelmijt. De schade wordt geschat op € 0,60 per hen per jaar.

Zo herken je een besmetting

Omdat de mijt overdag verstopt zit, zie je eerst de gevolgen bij je kippen (MiteControl en een overzichtsstudie):

• Onrust en stress in het hok. Kippen worden prikkelbaar en soms agressief.
• Verenpikken en veerverlies.
• Bloedarmoede. Bij een gemiddelde besmetting van 25.000 tot 50.000 mijten per kip kan een kip tot 3% van haar totale bloedvolume verliezen.
• Minder eieren. Volgens een overzichtsstudie daalt de leg met ongeveer 15 tot 20%.
• Bloedstippen op de eieren.
• In ernstige gevallen sterven er meer kippen.

Mensen merken het soms ook: vogelmijt kan pijnlijk bijten en hevige jeuk geven.

Zo controleer je het hok:

• Ga 2 uur nadat het donker is met een zaklamp het hok in. Kijk naar de zitstokken, de steunbalken en de kippen. In het donker zijn de mijten actiever en dus beter te zien.
• Kijk overdag op de plekken waar mijten schuilen: de uiteinden van zitstokken, vooral holle, de bevestigingen onder de stokken, de legnesten en de onderkant ervan, de naden van het hok en onder opgedroogde mest.
• Schraap met een stuk wit papier langs de rand van de voerbak. Zo zie je of er mijten zitten.
• Zie je al grijze of rode trosjes in de kieren, dan is de besmetting waarschijnlijk al hoog.
• Zie je overdag mijten op de kippen zelf, dan is de besmetting ook hoog. Bij een lichte besmetting vind je ze overdag meestal niet op de kip.
• Hang een mijtenval op, bijvoorbeeld een opgerold stukje golfkarton onder de zitstok. Overdag kruipen de mijten erin om te schuilen. Vouw het karton open: dan zie je of er mijten zijn, en ongeveer hoeveel. Met het blote oog zijn ze net te zien.

Aanpak stap voor stap

Volgens Thea van Niekerk van Wageningen Livestock Research is geïntegreerde plaagbeheersing de enige manier om vogelmijt gestructureerd aan te pakken. Dat begint met voorkomen en tellen, en pas daarna eventueel behandelen en evalueren. Voor een hobbyhok ziet dat er zo uit:

1. Tel. Leg een mijtenval op een vaste plek en kijk er elke week naar. Schrijf de aantallen op. Zo zie je of het erger wordt en of je aanpak werkt.
2. Haal het hok leeg en maak het grondig schoon. Verwijder strooisel, nestmateriaal en opgedroogde mest. Reinig alle kieren, spleten en donkere plekken: de zitstokken en hun bevestigingen, en de legnesten met hun onderkant. Schrob alles goed met water en zeep.
3. Haal schuilplekken weg. Hout met kieren is een ideale schuilplaats. Dicht holle uiteinden van zitstokken af met een dopje. Gebruik geen kabelbinders en andere materialen die kleine openingen maken. Kies waar je kunt gladde materialen met weinig naden.
4. Herhaal. Eitjes komen binnen 1 tot 3 dagen uit en middelen tegen mijten werken slecht op eitjes. Eén ronde is dus zelden genoeg. Maak opnieuw schoon en blijf tellen tot de val leeg blijft.
5. Overweeg natuurlijke vijanden. Er zijn roofmijten te koop die je in het hok uitzet en die vogelmijten opeten. Gebruik dan geen middelen tegen mijten of insecten in het hok, want die raken ook de roofmijten. Roofmijten hebben geen toelating nodig: het zijn macro-organismen en die vallen buiten de regels voor biociden. Hoe goed ze in de praktijk werken, hangt wel af van de omstandigheden, zoals de temperatuur.
6. Gebruik alleen toegelaten middelen. Een middel dat claimt vogelmijt te bestrijden of te verdrijven, is een biocide, ook als het uit 'natuurlijke' stoffen bestaat. Biociden mogen alleen gebruikt en verkocht worden als ze zijn toegelaten (NVWA). Een toegelaten middel heeft een toelatingsnummer op het etiket dat begint met NL of eindigt op een N. In de databank van het Ctgb kun je opzoeken of een middel is toegelaten. Volg het etiket. Let op met fijne poeders: die kunnen bij inademing de luchtwegen van dieren en mensen irriteren.
7. Overleg bij een zware besmetting met je dierenarts. Er bestaan diergeneesmiddelen tegen vogelmijt, maar die krijg je alleen op recept van de dierenarts.
8. Evalueer. Blijf ook na de aanpak tellen, vooral in de zomer. De mijt kan maanden zonder voedsel. Een hok dat een tijd leeg heeft gestaan, is daardoor nog niet vanzelf mijtvrij.

Wat mag wel en wat niet? Op een rij, naar een overzicht in vakblad Pluimveeweb:

Voorkomen is makkelijker dan bestrijden

• Kijk nieuwe kippen, kratten en tweedehands hokken of materiaal goed na voordat ze bij je koppel komen.
• Houd wilde vogels zoals duiven zoveel mogelijk uit het hok, want ook wilde vogels en hun nesten kunnen vogelmijt dragen.
• Bouw of kies een hok dat je makkelijk schoonmaakt: groot genoeg om er zelf in te staan, met losse zitstokken en weinig naden. Velt noemt bij een groot hok een hoogte van minstens 2 meter, zodat je er vlot in kunt werken.
• Tel het hele jaar, en vaker in de zomer.

Over de ren en de grond eromheen lees je meer in wat er met de bodem van de kippenuitloop gebeurt.

Over Lava-Meel

Lava-Meel levert diabas lavameel uit eigen voorraad in Marwijksoord. Lavameel is een bodemverbeteraar voor tuin, grasland en akker. Over lavameel in kippenmest, compost en op de uitloop lees je meer in lavameel bij pluimvee. Alle verpakkingen en prijzen vind je op onze pagina lavameel kopen.

Bronnen

• Proefbedrijf Pluimveehouderij, RSK ADAS, ITAVI en anderen (project MiteControl, Interreg Noord-West-Europa), Biologie en levenscyclus van de rode vogelmijt (2022). vb.nweurope.eu
• P. Sárkány, Z. Bagi, Á. Süli en S. Kusza, Challenges of Dermanyssus gallinae in Poultry: Biological Insights, Economic Impact and Management Strategies, Insects 16(1): 89 (2025). pmc.ncbi.nlm.nih.gov
• M.M. Sloet van Oldruitenborgh-Oosterbaan, M.G.R. Matthijs, G.C.M. Grinwis en E.R. Nijsse, Universiteit Utrecht, Dermanyssus gallinae soms ook een probleem bij het paard, Tijdschrift voor Diergeneeskunde 144(2) (2019). hdl.handle.net
• Velt, Een kippenren inrichten (z.j.). velt.nu
• Pluimveeweb (Sterke Erven), Hoe pak ik vogelmijt op mijn bedrijf aan? (2019). sterke-erven.nl
• Pluimveeweb (Sterke Erven), Bloedluisbestrijding: wat mag er wél? (2019). sterke-erven.nl
• NVWA, Gewasbeschermingsmiddelen en andere middelen in de land- en tuinbouw (z.j.). nvwa.nl