Vliegen in de stal: zo pak je ze aan bij de bron

In het kort

• Huisvliegen en stalvliegen broeden in natte mest, voerresten, nat stro en bedorven kuil.
• Haal die broedplekken minstens elke 7 dagen weg; dan breek je de levenscyclus.
• Meet de vliegendruk met plakstrips en tellingen, en begin in het voorjaar.
• Middelen zijn een aanvulling op een schone stal; gebruik alleen middelen die het Ctgb heeft toegelaten.

Vliegen in de stal zijn vervelend voor je koeien en voor jou. Ze geven onrust en kunnen ziekten van koe op koe overbrengen (Universiteit van Arkansas). Wie wacht tot de stal vol vliegen zit, is te laat. Een plaag voorkomen aan het begin van het seizoen is makkelijker en goedkoper dan hem later nog klein krijgen (Ohio State University). Elke plaag begint bij de plekken waar vliegen hun eieren leggen. In dit artikel lees je welke vliegen je in de stal ziet, waar ze broeden en hoe je die broedplekken aanpakt. Daarna lees je hoe je meet of het werkt, en wat natuurlijke vijanden en middelen doen.

Vliegen in de stal pak je aan bij de bron: de plekken waar ze hun eieren leggen. Huisvliegen en stalvliegen broeden in natte mest, voerresten, nat stro en bedorven kuil. Haal dat materiaal minstens elke 7 dagen weg, dan breek je hun levenscyclus (Cornell University). Begin vroeg in het voorjaar. Middelen zijn daarna alleen een aanvulling.

Welke vliegen zitten er in je stal?

In en rond de stal heb je vooral met twee soorten te maken.

Bron van de tabel: Universiteit van Arkansas (2014).

Waarom gaat het zo snel? De eieren van de huisvlieg komen na 10 tot 12 uur uit. Bij warm, vochtig weer zijn de maden in 4 tot 5 dagen volgroeid. Ze verpoppen in het drogere deel van de mest, en na 3 tot 5 dagen komt de vlieg eruit. Bij koeler weer duurt het veel langer (Ohio State University). Daarom adviseert Cornell University om broedplekken minstens elke 7 dagen op te ruimen.

Een vrouwtje huisvlieg legt tot 600 eieren in haar leven. Een pond mest (ongeveer 450 gram) is genoeg voor meer dan 1.500 maden. Een stalvlieg legt er 200 tot 400 (Universiteit van Arkansas). Stalvliegen herken je ook aan je koeien: ze stampen met hun poten, omdat de vliegen vooral daar steken. Een zware plaag stalvliegen kan de melkproductie volgens dezelfde universiteit met 15 tot 30 procent verlagen.

In de wei heb je ook weidevliegen, zoals de hoornvlieg. Die leggen hun eieren in verse koeienvlaaien en vragen een eigen aanpak. Huisvliegen blijven meestal binnen 800 meter tot 1,2 kilometer van de plek waar ze uitkwamen (Ohio State University). Een buurbedrijf kan je wel vliegen bezorgen (Cornell University).

Waar vliegen broeden op een melkveebedrijf

Vliegen hebben nat organisch materiaal nodig. Natte mest is ideaal. Droge mest en dunne, vloeibare mest leveren normaal gesproken weinig vliegen op (Universiteit van Arkansas). Loop je bedrijf na op deze plekken:

• kalverhokken en kalverboxen met nat stro of mest;
• natte voerresten aan de uiteinden van het voerhek;
• kuilresten en plekken waar kuilsap lekt;
• oude, natte balen hooi of stro;
• mesthopen en natte mest op het erf;
• natte plekken bij lekkende drinkbakken en kranen;
• melk- en voerresten in de stal;
• hoog onkruid rond de stal, waar gemorst voer en mest onder verdwijnen en natte plekken slecht opdrogen.

In kalverhokken en kalverboxen let je extra op het strooisel. Stro is voor huisvliegen en stalvliegen een betere broedplek dan houtkrullen, schrijft Cornell University. Ververs het op tijd en houd het droog.

Bronnen bij deze lijst: Ohio State University, Universiteit van Arkansas, Cornell University en Rundveedierenartsen Wolvega.

Zo pak je de broedplekken aan

• Ruim elke week op. Haal broedmateriaal minstens elke 7 dagen weg. Dan breek je de levenscyclus van alle vliegen (Cornell University). Mest uit de stal en de kalverhokken haal je liefst vaker weg: dagelijks, of minstens twee keer per week (Universiteit van Arkansas).
• Maak kalverhokken wekelijks schoon. Hokken met kalveren of stieren erin vragen extra aandacht. Eén keer per week schoonmaken is het advies van Ohio State University.
• Houd het voerhek schoon. Haal natte voerresten weg, vooral aan de uiteinden (Ohio State). Ruim ook bedorven kuil en morsplekken op.
• Houd de stal droog. Zorg voor goede ventilatie en een stal zonder melk- en voerresten (Rundveedierenartsen Wolvega). Repareer lekkende drinkbakken en kranen en zorg dat het erf goed afwatert (Ohio State).
• Pak de mesthoop aan. Ohio State adviseert vaste mest buiten dun uit te spreiden, zodat eieren en larven uitdrogen, of de hoop af te dekken met zwart plastic. Houd je daarbij aan de regels voor mest uitrijden.
• Maai rond de stal. Hoog onkruid verbergt gemorst voer en mest, en natte plekken drogen er slecht op (Universiteit van Arkansas).
• Begin vroeg. Zonder bestrijding ligt de piek volgens Rundveedierenartsen Wolvega van juni tot november. Begin dus al in het voorjaar met opruimen.

Meten, natuurlijke vijanden en vallen

Meet hoeveel vliegen er zijn. Dan zie je of je aanpak werkt. De Universiteit van Arkansas gebruikt deze methode:

• Hang plakstrips op vaste plekken, zoals bij de dieren, bij de mestopslag, in de kalverstal, in de melkstal en in de melkkamer.
• Vervang ze na 7 dagen en tel de vliegen per strip.
• Gemiddeld 300 vliegen per strip per week is daar het signaal om in te grijpen. In de melkstal en de melkkamer ligt de grens lager.
• Tel voor stalvliegen bij 10 tot 15 koeien de vliegen op de poten. Gemiddeld bijna 10 per koe is het signaal om in te grijpen.

Ververs plakstrips vaak, anders raken ze uitgedroogd, stoffig en vol vliegen (Cornell University).

Vliegen hebben ook natuurlijke vijanden. Sluipwespen leggen hun eieren in de poppen van vliegen; uit zo'n pop komt dan geen vlieg meer (Universiteit van Arkansas). Roofvliegen zijn een andere natuurlijke vijand. Rundveedierenartsen Wolvega adviseert roofvliegen in stallen met roosters en een mestkelder, en sluipwespen in strostallen. Werk je met roofvliegen, mix de kelder dan juist niet en gebruik geen bestrijdingsmiddelen. Een paar lessen uit Amerikaans onderzoek naar sluipwespen:

• Natuurlijke sluipwespen lopen een paar weken achter op de vliegen (Universiteit van Arkansas).
• Uitzetten werkte met 200 tot 250 sluipwespen per koe, met een start in april (Universiteit van Arkansas). Cornell noemt elke week uitzetten van half mei tot half augustus.
• Sluipwespen werken alleen als je de mest goed aanpakt. Anders worden ze overspoeld door vliegen (Universiteit van Arkansas).
• Combineer ze niet met langwerkende middelen of larvenmiddelen (Cornell University).

In een Nederlands project van CLM (2020 tot 2021) werkten melkveehouders ook met vleermuizen, zwaluwen, plakstrips en vliegenlampen. Op drie bedrijven bouwden en testten ze een mechanische vliegenval. In de eerste vangsten zaten vooral hoornvliegen (circa 65 procent) en stalvliegen (32 procent). In 2021 waren er te weinig vliegen om de werking goed te meten. Eén deelnemer gebruikte na de komst van de val wel 1.200 ml per jaar minder chemische vliegenmiddelen (EU CAP Network). Houd je ook kippen? Lees dan ook over vogelmijt in het kippenhok.

Middelen: alleen toegelaten en als aanvulling

Geen enkel middel houdt vliegen klein in een stal die niet schoon is, schrijft Ohio State University. Middelen komen dus na de aanpak bij de bron. Let op deze punten:

• Alleen toegelaten middelen. Gebruik in de stal alleen een middel dat het Ctgb heeft toegelaten. Je herkent het aan een toelatingsnummer van 5 cijfers met de letter N of NL op het etiket. Het Ctgb publiceert de lijst; zoek je middel op in de Ctgb-databank (Rijksoverheid).
• Volg het etiket. Voor beroepsmatig gebruik van middelen tegen dierplagen heb je soms een bewijs van vakbekwaamheid nodig (Rijksoverheid).
• Middelen op de koe bespreek je met je dierenarts.
• Vertrouw niet op één middel. Langwerkende middelen maken vliegen sneller ongevoelig dan kortwerkende (Cornell University). Ohio State raadt af om op één maatregel of één middel te leunen.
• Denk aan de omgeving. Volgens het CLM-project zijn chemische vliegenmiddelen persistent en schadelijk voor het leven in water en bodem. Insecten met resten ervan worden gegeten door vleermuizen, zwaluwen en andere vogels (EU CAP Network).

Over Lava-Meel

Lava-Meel levert diabas lavameel als bodemverbeteraar voor grasland, akker en tuin, uit eigen voorraad in Marwijksoord. Lees meer over ons bedrijf, blader door de kennisbank over bodem en land of bekijk de verpakkingen bij lavameel kopen.

Bronnen

• Universiteit van Arkansas (K.M. Loftin en R. Corder), Fly Control for Organic Dairies, FSA7072 (2014). uaex.uada.edu
• Cornell University (J. Bertoldo), Housing, Bedding and Fly Control (geraadpleegd 2026). vet.cornell.edu
• Ohio State University Extension (S. Foster), Controlling Flies on Farms, Buckeye Dairy News 10(3) (2008). dairy.osu.edu
• Rundveedierenartsen Wolvega, Vliegenbestrijding: met deze maatregelen smoor je ze in de kiem (2023). rundveedierenartsenwolvega.nl
• EU CAP Network, Samen werken aan niet-chemische vliegenbestrijding van rundvee, CLM Onderzoek en Advies (2021). eu-cap-network.ec.europa.eu
• Rijksoverheid, Welke biociden mag ik gebruiken? (geraadpleegd 2026). rijksoverheid.nl