Kalk-stro-water of lavameel in de ligbox: de verschillen op een rij

In het kort

• Kalk-stro-water en een bed met lavameel hebben dezelfde opbouw: stro, mineraal en water.
• De GD adviseert voor kalk 1 : 5 : 2; Lava-Meel rekent met 1 ton stro, 5 ton lavameel en 800 liter water.
• Van kalk is bekend dat het bed droger wordt en structuur krijgt; voor lavameel in de ligbox kennen we geen onafhankelijk onderzoek.
• Vergelijk zelf in een paar boxen, met de knieproef en de koecomfortindex.

Kalk-stro-water is een bekende boxvulling voor een ligbox met een diepstrooiselbed. Je mengt stro, kalk en water en brengt dat mengsel in de box. Wie zo'n bed heeft, vraagt zich soms af of het ook met steenmeel kan. Dat kan: Lava-Meel rekent met een recept van stro, lavameel en water. Maar wat zijn de verschillen? In dit artikel zetten we de twee naast elkaar. Je leest wat onderzoek over kalk in de ligbox zegt. En we zijn eerlijk over wat we van lavameel in de ligbox niet weten.

Het verschil zit in het mineraal. Kalk-stro-water gebruikt koolzure kalk; lavameel is fijngemalen vulkanisch gesteente. De opbouw is gelijk: stro, mineraal en water. Van kalk weten we uit onderzoek dat het bed droger wordt. In een goed verzorgde diepbox geeft kalk het bed ook structuur. Voor lavameel in de ligbox kennen we geen onafhankelijk onderzoek.

Twee recepten naast elkaar

In de tabel staan de delen stro, mineraal en water.

Valacon-Dairy geeft het kalkrecept op gewicht: 5 delen kalk, 1 deel stro en 2 delen water. Lava-Meel rekent met 1 ton stro, 5 ton lavameel en 800 liter water. Het grootste verschil in het recept is dus het water: het lavameelrecept gebruikt minder dan de helft van het water uit het kalkrecept.

Een Duitse studie op 145 melkveebedrijven liet zien dat de hoeveelheid kalk per box sterk verschilt, van een paar gram tot een paar kilo. Daarom adviseren de onderzoekers voor diepboxen een vaste verhouding: 1 : 5 : 2 voor de onderlaag en 1 : 3 : 1 voor de toplaag die je bijstrooit (top agrar, 2023). Hoe je een bed met lavameel stap voor stap opbouwt, lees je in diepstrooiselbed opbouwen met lavameel.

Wat kalk in het bed doet

Over kalk in de ligbox is meer bekend dan over steenmeel. Dit zijn de belangrijkste punten:

• Kalk droogt. De Duitse studie op 145 bedrijven bevestigde het drogende effect van kalk in ligboxen (Boelhauve, top agrar 2023).
• Kalk geeft structuur. In goed verzorgde diepboxen zorgt kalk volgens dezelfde bron voor een goede opbouw van de liglaag en een vlak ligbed.
• Het bed klinkt in. Het korte stro en het water laten de laag inklinken, zodat het stro niet makkelijk verschuift (GD).
• Te veel kalk maakt het bed hard. Er kan een bult op de ligplaats ontstaan. Een toplaag van rul materiaal, of een bovenlaag met iets meer stro, maakt het zachter (Valacon-Dairy).
• Kalk stuift. Er kan veel stof ontstaan en de koeien kunnen er vuil van worden. Een toplaagje van ongeveer 5 cm zaagsel beperkt dat (Valacon-Dairy).
• De soort kalk telt. Gebruik alleen koolzure kalk; goedkope bouwkalk hoort niet in de box (top agrar). Gebruik geen gebluste kalk (GD). Ongebluste kalk is volgens de GD absoluut ongeschikt, vanwege het gevaar van brandwonden.
• Het kost tijd. Je maakt het mengsel in de voermengwagen en brengt het met bijvoorbeeld een maisvoerbak in de boxen. Een zaagselverdeler verdeelt het grove mengsel niet goed (GD).
• Let op roosters en aankoeken. Mengsel dat op de roosters komt, kan de mestdoorlaat hinderen. Het mengsel kan ook aankoeken, vooral bij een verkeerde verhouding of als het weer vochtig wordt (GD).
• Aanvullen gaat niet elke dag. Valacon-Dairy noemt eens per 6 tot 10 weken. Het dagelijkse onderhoud blijft: mestresten en natte plekken weg en het bed vlak maken (GD).

Welke kalk mag in de box? Een overzicht:

Kalk op een hoogbox. Kalk wordt ook op matten door het strooisel gemengd. De GD adviseert daarbij maximaal tien procent kalk in het strooisel, op gewicht. Is een hoogbox vaak nat? Dan adviseren de onderzoekers uit Soest om de maten van de box aan te passen, zodat de ligplaats schoon blijft. Elke dag kalken lost het volgens hen niet op (top agrar, 2023).

Wat lavameel is, en wat we niet weten

Lavameel is fijngemalen diabas, een donker vulkanisch gesteente met dezelfde samenstelling als basalt. De kalk voor de ligbox is koolzure kalk; de GD schrijft er "kalk (CaCO3)" bij. Het zijn dus twee verschillende materialen. In de typische analyse van lavameel staat meer dan 40% siliciumdioxide, meer dan 8% calciumoxide en meer dan 3,5% magnesiumoxide, plus sporenelementen. Zo'n analyse schrijft elk element op als oxide; hoe je dat leest, staat bij de samenstelling van diabas. Lavameel is 100% fijngemalen diabas. Het is dus geen ongebluste kalk, ook al staat er calciumoxide in de analyse.

Wat we niet weten: onafhankelijk onderzoek naar steenmeel in ligboxen kennen we niet. Of een bed met lavameel even droog wordt als een kalkbed, hoe hard het wordt en hoe het zich op de roosters gedraagt, daar kennen we geen metingen van. We beloven daar dus niets over. Over de gezondheid van je koeien doen we geen uitspraken. Lavameel is geen voer en geen diergeneesmiddel.

Wat wel vaststaat:

• Lava-Meel rekent voor een diepstrooiselbed (matras) met de verhouding hierboven. Strooi je gewoon op een mat of waterbed, dan is het ca. 1 kg per koe per dag op de loop- en ligvlakken. Meer lees je in lavameel in de ligboxen.
• Wat de koeien uit de box de mestgang in trappen, gaat met de mest mee naar het land, met de mineralen uit het meel.
• Ons lavameel staat op de FiBL-lijst voor de biologische landbouw, geldig tot en met 31 december 2026. Wil je het als biologische boer in de stal gebruiken, vraag dan bij twijfel je certificeerder (Skal).

De verschillen in de praktijk

Kosten. Voor het opbouwen gaat er per box ca. 150 kg lavameel in. Dat kost € 40,77 als je één bigbag van 1000 kg koopt (€ 271,79), € 34,50 vanaf 10 bigbags (€ 229,97 per stuk) en ongeveer € 20,33 los gestort (€ 135,52 per ton, per volle trailer van 25 ton). Alle prijzen zijn inclusief btw en franco in Nederland. Voor kalk reken je met je eigen prijs. Bij 1 : 5 : 2 is vijf achtste van het mengsel kalk.

Werk. Een diepbox met een kalk-stromatras kost volgens de Saksische landbouwdienst LfULG 3,04 arbeidsuur per box per jaar. Dat is bijna twee keer zoveel als een hoogbox met kunststofmat (1,58 uur). Voor een bed met lavameel kennen we geen cijfers. Mengen en vullen doe je op dezelfde manier.

Zelf vergelijken in een paar boxen

Twijfel je? Vergelijk de twee dan in je eigen stal:

• Kies twee groepjes boxen in dezelfde stal, bijvoorbeeld tien met kalk-stro-water en tien met lavameel-stro-water.
• Gebruik hetzelfde stro en dezelfde manier van mengen en vullen.
• Doe elke week de knieproef: kniel met een schone overall of een stuk keukenpapier in de box. Zo voel en zie je of het bed zacht en droog genoeg is (GD).
• Let op hardheid, bulten, aankoeken en stof.
• Meet per groep de koecomfortindex: tel 1 tot 2 uur voor het melken de koeien die in een box liggen, en deel dat door alle koeien die geheel of deels in een box staan of liggen. De GD houdt boven 85 procent als norm aan.
• Noteer hoe vaak je aanvult en hoeveel tijd het kost.

Voor tien boxen heb je bij het opbouwen 1.500 kg lavameel nodig: een bigbag van 1000 kg en een van 500 kg, samen € 486,31. Reken je hele stal uit met de rekenhulpen. Wil je ook zand, zaagsel, stro en gescheiden mest naast elkaar zien, lees dan ligboxstrooisel vergeleken. Bestellen kan bij lavameel kopen; we leveren uit eigen voorraad in Marwijksoord, binnen 1 tot 5 werkdagen.

Bronnen

• Royal GD, Strooisel (geraadpleegd 2026). gddiergezondheid.nl
• Royal GD, Stalinrichting melkvee (geraadpleegd 2026). gddiergezondheid.nl
• M. Boelhauve, Liegeboxen nicht täglich kalken, top agrar (2023). topagrar.com
• Valacon-Dairy, Kalk+stro+water als boxbedekking (2011). maken.wikiwijs.nl
• LfULG Sachsen, Nachlese Fachtag Liegekomfort und Boxenpflege im Milchviehstall (2018). lfulg.sachsen.de